aussagen[b]logik.org

Marsilio Ficino: Iamblichus de mysteriis Aegyptiorum, Chaldaeorum, Assyriorum. Proclus In Platonicum Alcibiadem de anima atque daemone. De sacrificio et magia / Proclus. Porphyrius De divinis atque daemonibus [omnia M. Ficino interprete]. Venetiis: Aldus Manutius 1497.
Eine englische Übersetzung gibt es hier!

Index eorum, quae hoc in libro habentur.

lamblichus de mysteriis Aegyptiorum. Chaldaeorum.
Assyriorum. Proclus in Platonicum alcibiadem de anima, atque daemone.
Proclus de sacrificio & magia.
Porphyrius de diuinis atque daemonibus.
Synesius Platonicus de somniis.
Psellus de daemonibus.
Expositio Prisciani & Marsilii in Theophrastum de sensu. phantasia. & intellectu.
Alcinoi Platonici philosophi liber de doctrina Platonis.
Speusippi Platonis discipuli liber de platonis difinitionibus.
Pythagorae philosophi aurea uerba.
Symbola Pithagorae philosophi.
Xenocratis philosophi platonici liber de morte
Marsilii ficini liber de uoluptate. [a i verso]

Marsilius Ficinus florentinus Reuerendissimo in christo patri. D. Ioanni Medici sanctae romanae ecclesiae Cardinali suppliciter se commendat.

Cum epistolam ad te scribere statuissem in cardinea dignitate nuper tibi collata gratulaturam, cogitaremque cui potissimum eam darem tibi reddendam, qui congratulationem nostram efficeret admodum gratiorem, in academiam me subito contuli sperans in eius saltem penetralibus salutatorem nobis aliquem tibi acceptissimum non defuturum. Illic ergo diuina quadam sorte, primus occurrit Iamblichus inter academicos cognomento diuinus, & magnus ibi sacerdos. Cuiquidem salue inquam Iambliche sacerdos magne. In praesentia (ut uides) Ioanni medici, nouo christianae religionis antistiti congratulaturus sum. tu precor, si iusta peto, congratulationem nostram alioquin ieiunam, diuinis uerbis, mysteriisque tuis efficies pleniorem. Annuit ille precibus, atque hac ad te sententia Ioannes sacerdos magne uenit Magnus ille sacerdos. Tu igitur salutatorem tantum laetus excipeatque post salutationem primam post lectam epistolam, quid diuinus ille loquatur, si placet attentius audi. promisit enim, ut sua tuaque persona pariter digna diceret, se tibi breuibus, quid aegyptii, & assyrii sacerdotes de religione. rebusque diuinis senserint, expressurum.

ARGVMENTVM IN LIBRVM IAMBLICHI.

Porphyrius, qui inter platonicos propter excellentiam philosophus appellatur. longam in aegyptum misit epistolam ad Anebonem sacerdotem uariarum, & grauium quaestionum plenam ad omnes philosophiae partes spectantium, praesertim ad deum, atque angelos, daemonesque, et animas. ad prouidentiam. ad fatum. uaticinia. magicen. miracula. sacrificia. uota. Porphyrii questionibus respondit Iamblichus eius auditor. Introducit uero Porphyrio respondentem Abamonem aegyptium sacerdotem pro Anebone discipulo suo, ad quem porphyrius misit epistolam. Huius ergo quaestionis totius, atque responsionis profecto diuinae, tanquam in Plotino adhuc nimium occupatus singula ferme non uerba, sed sensa traduxi, ut non mirum putari debeat, sicubi diuulsa uideatur oratio, Praesertim inter ipsa disputandi principia ubi leuior iactura uerborum. Iam deinceps uerborum etiam contextus magis perpetuus apparebit. Coactus uero sum interdum meum aliquod uerbum uel continuationis, uel intelligentiae gratia interserere. Velocioris autem editionis etiam in causa fuit Pierleonus uir omnium cupidissimus secretorum. Verum id quod imprimis admiror, hic semper affectare uidetur, quae iam possidet. Nam diuinitate quadam ingenii philosophorum arcana & graecorum & barbarorum nondum lecta consequitur. [a ii]

IAMBLICHVS DE MYSTERIIS.

De cognitione diuinorum

AEgyptii scriptores putantes omnia inuenta esse a Mercurio, suos libros merciurio inscribebant. Mercurius praeest sapientie & eloquio. Pythagoras. Plato. Democritus. Eudoxus. & multi ad sacerdotes aegyptios accesserunt · Dogmata huius libri sunt assyriorum, & aegyptiorum & ex columnis Mercurii. Pythagoras & Plato didicerunt philosophiam ex columnis Mercurii in aegypto. Columnae Mercurii plenae doctrinis. Ante omnem rationis usum inest naturaliter insita deorum notio. Immo tactus quidam diuinitatis melior, quam notitia, ex quo incitatur naturalis appetitus boni, & ratiocinatio atque iudicium. Essentialis cognitio diuinorum, quae anima est perpetua ac re uera non est cognitio haec, qua deo fruimur. In cognitione enim est alteritas, sed contactu[s], quidam essentialis & simplex. Non enim possumus attingere unitatem ipsam, nisi unitissimo quodam & unitate mentis, quae super animae, mentisque proprietatem extat.
Vnitas ipsa deorum unit sibi anima ab aetherno per unitates earum secundum contiguitatem tam propriam & efficacem, ut esse continuitas uideatur. Intellectus diuinus dat esse animae per intelligere suum essentiale. Ergo esse animae est quoddam intelligere scilicet deum unde dependet. Esse nostrum est deum cognoscere. quia praecipuum esse animae, est intellectus suus, in quo idem est, esse quod intelligere diuina actu perpetuo. Ab illo autem esse praecipuo deriuantur potentiae animae discurrentes. Post deos ponimus daemones. heroes. animas puras, hi tres ordines pedissequi sunt deorum · Non possumus solitis humanae rationis discursionibus attingere deorum pedissequos daemones: heroes animos puros. Sed necesse est consurgere ad essentialem intelligentiam & aethernam.
Sicut dii semper attinguntur notione innata, sic numina deorum pedissequa, tunc primum attinguntur quando anima deposuit modum cognitionis mobilem, qui ad potentiam spectat rationalem, quae intellectu intelligentiaque formatur, quem uocant intellectum adeptum. Nam prima notitia in agente intellectu consistit. Cum cognitio per adaequationem fiat, sequitur ut minima sempiterna, & immobilia attingamus, notione sempiterna immobili simplici. Cognitio qua cognoscimus substantias separatas est in alia specie, quam illa. Qua cognoscimus alia.
Cognitio diuinorum fuit semper in anima per simplicem intuitum [a ii verso] uel contactum. Aliqui putant se assecuturos separata per quendam oppositionis modum scilicet materialia sunt. mobilia. localia. patibilia. & caete. Ergo separata sunt immobilia & caete. Sic utique cognoscitur quid non sint. quid uero sint adaequatione cognitionis ad illud quod animo naturaliter per intellectum inest, acquiritur autem in rationali potentia studio quodam, nec tam comparationis & coniecturae, quam separationis & purificationis officio.
Erat & modus disiunctionis, scilicet dii & diuina, uel sunt temporalia, uel aetherna.
Non temporalia, ergo & caetera. hic etiam modus sua mobilitate non congruit immobilibus.

De proprietatibus unius cu[i]usque superiorum.

s I qua compositio contra substantiis separatis & separabilibus inest, non est, ex genere per se indeterminato, & differentia terminante. Illae enim substantiae sunt completae species undique in actu determinato atque completo.
Si substantiae separabiles tanquam simplices non differunt inter se per differentias speciales sub eodem genere, ergo neque per indiuiduales sub eadem specie discrepant. quaelibet igitur est, quasi unum genus uel species per se existens. differunt uero se ipsis & ordine graduum. & quoniam ad primum, aliter referuntur.
Intelligentiae inter se non conueniunt, uel differunt genere, & differentiis ullis, simplicissima enim sunt, sed quatenus uel eadem uel diuersa ratione referuntur ad primum. & aliae in prioribus, aliae in sequentibus perfectionis gradibus dispositae sunt. Differentiae rerum inter se in actionibus, passionibusque resoluendae ubique sunt iniurium differentias, atque hae indifferentias essentiarum. neque alicubi quiescendum est in sequentibus, sed ad priora proficiscendum. Neque in substantiis superioribus anima nostra, neque in hac est motio ulla passiua, sed totum est actus efficax.
Motus animae quo ex se mouetur, non diuiditur in motorem, & motum uel mouere atque moueri. sed est essentialis actus progrediens temporaliter.
Compositis & formis, quae sunt in subiecto competunt accidentia formis immaterialibus non conueniunt. Quicquid est in formis separabilibus, est esse, & essentiale praecipua quadam, aequalique sorte. Neque aliquid ibi accidens, aut consequens reperitur.
Motus & actiones sunt differentes propter differentias naturarum, non econuerso. Si dicamus unum esse genus separatorum, confundimus theologiam. Substantiae separabiles non conueniunt uno quodam genere, in quo per differentias distinguantur, sed se ipsis, & ordine graduum distinguntur. Quatenus per alios perfectionis gradus referuntur ad primum, Conueniunt autem [a iii] magis inter se quae per similiorem modum referuntur ad primum atque ultimum · Bonum duplex. quod super essentiam. quod secundum essentiam. Essentia est proprietas deorum omnium. Ipsum uero bonum super essentiam: & dicitur causa boni. scilicet essentialis boni principium proinde secundum gradus essentiae: gradus deorum inter se distinguntur. Animabus rationalibus ultimis non inest essentiale bonum sicut diis, sed participatio boni secundum pulchritudinem intellectualem. sed haec immobiliter inest.

De ordine superiorum

a Nimae nostrae in diuinorum generibus computantur. Heroes sunt maiores hominibus ergo multo grandiores sunt daemones. Primum diuinorum est ipsum bonum. diique sequentes. ultimum particulares animae rationales, horum media duo sunt scilicet heroes prope animas & daemones prope deos, sicut inter ignem ac terram est aer & aqua. Heroes & si potentia, uirtute, pulchritudine, magnitudine nobis praestant, tamen cum anima nostra & uita eius multum congruunt ·
Daemones sunt superiores heroibus, & ministri deorum tanquam architectorum in opificio mundano. Quae sunt in diis ineffabilia & occulta, daemones exprimunt atque patefaciunt.
Daemones & heroes accommodant inferioribus uniuersales. simplices. immobiles deorum dotes. & conciliant omnia, atque harmonici consensus & compassionis omnium inuicem sunt auctores. Traducunt diuina ad nos, & nostra aequaliter ad diuina producunt. praeterea gradus in donis superiorum. & in praeparatione suscipientium aeque disponunt.
Diuersa diuinorum genera differunt inter se per triplicem modum proprietatum scilicet quantum ad essentias, & uirtutes & actiones pertinet.
Proprietas deorum est unitas permanentia in se ipsis, immobilis motionum causae prouidentia eminens. nihilque commune habens cum his quibus prouidet, atque haec proprietas in eis secundum essentiam, & uirtutem, actionemque seruantur. Animarum proprietas est declinatio ad multitudinem, & motum coniunctionemque cum diis, atque ad accipiendum ab aliis aliquid & ea motu uitali replenda, & congruendum ubique cum omnibus, partim manentibus, partim uero fluentibus: & ad omnia in se & per se ipsam contemperanda. haec uero proprietas in eis secundum essentiam & uirtutem, actionemque seruatur.
Proprietates daemonum sunt continere in se dotes deorum inferiori quidem modo quam dii, sed sub idea, rationeque earum continere deteriorum conditiones, dum scilicet multiplicatur quidem, sed unite miscetur quoque, sed impermixte. mouetur denique sed stabi [a iii verso] liter. Heroes contra sub conditione multitudinis & motus permistionisque unitatem. identitatem. statum. excellentiam habent. Daemones & heroes sunt proximi extremis. illi quidem diis, hi animabus.
Differentiae daemonum ad heroes praecipue · quoniam heroes magis aliquando declinant ad particularia, mobiliaque quam daemones.
Duo media scilicet daemones, heroesque componuntur ex proprietatisbus extremorum scilicet deorum atque animarum. sed in daemonibus plus est diuini, in heroibus plus humani.

Quomodo superiorum actiones inter se distinguantur.

d Ii tenent entium summum, animae infimum. Dii possunt omnia momento uniti. animae contra, nec omnia, neque momento, neque unitae. dii faciunt, curantque omnia non inclinati. animae cum inclinatione & conuersione quadam agunt. dii sunt praecipuae causae. animae ex illorum uoluntate perpetuo pendent. dii uigore celerrimo fines suos intimos una cum principiis comprehendunt animae ab aliis in alia ab imperfecto ad perfectum pergunt.
Dii comprehendi nequeunt aliqua mensura uel forma. animae inclinatione & habitudine nutu detinentur, atque superantur. Et appetitu deteriorum. familiaritateque tanguntur, & certas inde contrahunt qualitates.

De intellectu & anima.

i Ntellectus omnium opifex adest semper omnibus diis plenisime [!] per actum unum in se ipso manentem. anima est particeps intellectus magis partibilis, multiformisque ad gubernationem accommodari, ac naturaliter inanimatis prouidet alias aliis figuris affecta. Item diis adest a causis superioribus ordo, ipsaque pulchritudo uel causae utriusque. animae uero adest ordo, intellectualisque pulchritudo. Item in diis est mensura in omnia potens. anima uero mensuram illam determinatur ac per eam agit in aliqua, Daemones & heroes tanquam medii inter deos, & animas competenti proportione quo ad extrema & se ipsos pertinet componuntur ex proprietatibus tam animarum quam deorum quas in superioribus enarrauimus.
Si uis ergo deorum speciem apprehendere. proprietates animae rationalis ultimae cogita, & oppositas in perfectione diis attribue. Si speciem daemonis componere placet, ex utrisque compone plus interim diuinitatis attribuens. si denique species herois uerum ex ambobus plus tamen de animae conditionibus inserens. Carpit Porphy [a iiii] rium separata per habitudines ad corpora distinguentem, scilicet deos per habitudinem ad corpora aetherea, daemones ad aeria, animas ad terrena. quia uidelicet non debeant priora, & causae per posteriora, effectusque distingui. Incorporeae substantiae non sunt in corporibus, sed extrinsecus ea ducunt, dantque eis aliquid, non accipiunt. igitur nec una cum his commutantur, neque ad eorum distributionem distribuuntur. Non enim sunt habitus corporum uel materiales formae. sed subsistentes, separabilesque. immo iam separatae, & ante corpora uiuunt.
Substantiae separatae, separabilesque non tales euadunt, quia talem sortem, prouinciamque elegerint. uel sortitae sint immo uicissim. qualem anima ante corporis ingressum, uitam speciemque in actum in se eduxit tale corpus sortitur organicum, talemque consequentem sibi naturam quae quidem uitae ipsius animae perfectiori subiicitur. anima rationalis, in corpus iam uiuum uenit, sed imperfectae uiuum.
Diuina progenerant in se ipis naturaliter totum opus suum distinctum antequam pariant. Penes illa quae rationem uniuersalis principii habent, inferiora in superioribus. corporea in corporeis. opificia in opificibus producuntur. in eisque circulariter coninentibus diriguntur. circuitus ergo coelestes ad circuitum coelestium animarum rediguntur. animae uero mundorum id est sphaerarum siderumque in intellectum suum accedentes comprehenduntur ab ipso penitus atque in ipso primum progenerantur. Intellectus particularis in uniuersalem ac ille in superiora similiter. cum ergo semper sequentia conuertantur. in prima & superiora tanquam exemplaria ducant inferiora. certe a superioribus producitur adestque inferioribus essentia simul, & species, & omnino in melioribus primo sequentia producuntur. Ideoque ab illis ordo, & mensura in sequentibus non econuerso dependet, non sunt igitur ab his illorum assignandae proprietates. essentia igitur in corporea per corporea qualia, quibus cum nihil habet commune, distingui non potest.
Principia diuina operibus suis non solum essentiam tribuunt, sed totam distinctionem, ordinemque formalem. Essentia quae adest corporibus non localiter, locis corporeis non distinguitur, & quae non cohibetur particularibus circunscriptionibus subiectorum, eadem particulariter a mundi partibus minime continetur. Natura incorporea subito ubicunque uult adest nullo alicubi prohibente.

Omne diuinum & in corporeum ubique.

m Vltomagis diuinitas quo minus sit ubique nullo limite coercetur.
Item quae apud nos sunt fieri, formarique nequeunt nisi una quae [a iiii verso] dam uirtus opifex, & specierum participatio per omnia diffundatur. Denique nisi diuina sint, ubique tollitur sacrificii uirtus, quae in quadam deorum ad homines communione consistit. Dii ex hoc maxime omnia continent quod nusquam continentur.
Terrena quoniam facta sunt & constant munere diuinorum, quotiens paratiora ad diuina redduntur deos subito sortiuntur existentis. hic etiam ante naturas proprias terrenorum. praeterea cum in quolibet deo potentia sit infinita, & natura indiuidua incomprehensibilisque, merito certis alicubi locis cohiberi non possunt. Item non esset uera inter deos uniuersalis prouidentiae unio, nisi omnes pariter essent ubique praesentes.
Dicitur etiam deorum alii quidem aerei, alii uero aquei, non quia ibi solum sint, sed quia ibi maxime regnant. Sacerdotes deos terrenos, & subterraneos aduocabant qui certe dicuntur tales non quia ibi sint solum. (Sunt enim ubique omnes) sed quoniam alii alibi potissimum operantur. Nam & anima cuiuslibet stellae est ubique, quamuis ibi potius agat.
Statuis, diuina quaedam illustratio capitur.

De prouidentia & quomodo dii sint ubique.

q Vuando dii uarias mundi partes, urbes, aedes, statuas proprie sortiti dicuntur intellige essentiam potentiamque illorum ubique in se uigentem, hoc aut illud potissimum illustrare. atque sicut lumen in se manens, sine mixtione diuisioneque sui diuersa passim illuminat, ita dii.
Sicut lumen solis idem totum continuum est ubique neque potest in partes diuidi, neque alicubi claudi, neque a fonte proprio separari, neque miscetur aeri, licet adsit. Quippe cum nihil relinquat luminis calore tamen a calefaciente relicta, ita cuiusque dei lumen, totum indiuidue, toti mundo penitus adest, licet parti cuidam praecipue uim suam maxime sibi accomodatae concedat. Interea tamen quodammodo implet omnia, ob potentiam perfectam, & excessum causalem prorsus immensum.
Vnde perficit omnia, unitque cum extremis extrema, per media comprehendens in se omnia & se ad sic reflectens sibi prorsus unitum. Quod quidem munus imitatur & mundus circulari motu, partiumque in unum connexione & conciliatione quadam transferente elementa uicissim in elementa atque uirtutem superiorum ad inferiora mittente.
Qui manifestam hanc susci[p]it deorum statuam ubique prorsus unitam uereri debet omnino de diis mundi cau- [a v] sis aliena sentire scilicet esse localiter (ut ita dixerim) separatos. Si enim nulla est communio mundi ad numina quo ad essentiam, uim, actionem spectat. nullaque condistributio uel consortium nulla nimirum nec coextensio & condistributio secundum locum atque determinans quantum ad illud pertinet specie uel genere cogitata sunt mutua comprehensio & permixtio esse potest. Quae uero se totis omnino differunt reciprocam inter se condistributionem uel mixtionem uel comprehensionem nullam prorsus admittunt.
Quando per diuersas mundi plagas fit numinum distributio intellige alias plagas aliter munera deorum pro sua proprietate suscipere. Quod quidem considerans ars sacrorum operum propriis inuocationibus utitur, quae eiusmodi distributioni proprietatique numinum consentaneae uideantur.
Quaelibet mundi pars accipit aliquid a quolibet deo, quilibet enim deus cuilibet parti mundi totus adest. Sed partes aliae aliter hinc accipiunt, Ether quidem etherea Aer autem aeria suscipit ratione.
Certis nanque materiis inuocationibusque munera deorum naturaliter attrahuntur.

Quod omne diuinum sit a passionibus alienum.

n Vmina nobis superiora nihil habent in se passabile, atque hanc (ut ita dicam) impassibilitatem non habent acquisita uirtute. sed natura neque etiam anima, quae est ultima diuinorum passabile quicquam habet animam dico a corporibus puram, quae neque etiam tangitur perturbatione uoluptatis eius, quae est restitutio in naturam. Cum sit uita super naturalis ingenita neque dolore quopiam dissoluente, cum sit extra omne corpus naturamque circa corpus diuisam & harmoniam descendentem in corpus ab harmonia animae principali. neque etiam passionibus sensum praecedentibus eget. Non enim corpore continetur neque per instrumenta exteriora corpora percipere cogitur. Iam uero cum sit indiuidua & uniformis essentia secundum se in corporea permanens cum corpore nihil communicans, nimirum passiones diuisionis uel alterationis, uel mutationis alicuius nullas admittit.

Loquitur de anima seperata a corpore.

a Nima neque etiam dum adest corpori patitur uel ipsa quicquam uel rationes seminales, quas ipsa corpori tradit. Species enim sunt, simplices uniformesque nullam turbationem uel exitum a se ipsis susci- [a v verso] pientes.
Passiones qualescunque sint in animali non sunt in anima qualiscunque sit, sed in corpore quod sub anima certam possidet qualitatem, qua & patiatur & agat.
Nulla est in anima passio, uel peremptoria uel turbatoria. Atque hanc impassibilitatem anima non solum acquirit electione, sed possidet ipsa natura admodum superiore corporibus. Daemones & heroes sunt impassibiles atque sempiterni. Semper enim sequuntur deos in mundi ordine conseruando. ubi uero passio est, ordo perpetuus non seruatur.
Porphyrius suspicabatur daemones mundi rectores aliquo modo esse passibiles per ea, quae adhibebantur illis in sacris. Iamblichus negat quia ubi est ordo perpetuus, non est passio, quam essentia incorporea per sempiterna nequit accipere.
Forte uero concederet daemones infimos malosque & gubernatione priuatos tangi passionibus effectiuis non quidem in anima, sed in copore tali per animae praesentiam constituto.
Sicut natura ex occultis rationibus manifesta facit, ita Sacerdos adhibet manifesta, ut occulta significet.
Sacerdos operatur saepe multa quibus aliquid simile propriumque diuinis efficiat, quaquidem cognatione aliquid diuinitus attrahat. Interea operatur & multa per quae purificet animam ac mala nobis auertat.
Daemones, qui sunt nobis praestantiores, nullam naturalem utilitatem a nobis accipiunt. aut enim non indigent, aut ipsimet sibi abunde ubique suppeditant. Nullam uero ex rebus corporalibus mutationem aliquando patiuntur.
Insunt nobis perturbationum principia quaedam, quae si uiolentius a principio & subito cohibentur, tandem acriores erumpunt instar flammae compressae risusque cohibiti sunt, ergo remissius corrigenda. Heraclitus sacrificia medicamenta nominat quia purgent animam a morbis in hac generatione concretis. Porphyrius suspicabatur non modo daemones sed etiam deos aliquam passione tangi, quoniam in uocationibus moueantur.
Voluntas boni in deo diisque qui sunt bonitates excellentior est ideoque liberior quam uita nostra electiua circa bonum. Itaque dii non quia inuocantur mouentur ad bonum hominibus adhibendum. Sed sponte nos ad bonum prouocant nobisque inuocando conuersis occurrunt ultro, ostenduntque aliquid atque largiuntur.
Putant quidem homines se esse liberos ad petendum · Esto ergo dii liberio res ad dandum.
Dii propter liberam uoluntatem boni actionemque perennem atque perfectam omnibus benefaciunt cum primum ad illos sunt inuocando conuersi. Anima in supplicationibus ad contemplationem perueniens diuinorum, uitam priorem obnoxiam passionibus transmutat [a vi] in uitam passionis expertem dum subit actionem uitamque deorum. Quomodo igitur supplicationes nostrae passionibus deos tangunt cum & animas ante passiuas redant a passionibus liberas.
Supplicationes animum influxui deorum aptum efficiunt, qui & ultro facile peruenit propter diuinam amicitiam omnia connectentem.

De ira deorum.

q Vuando a benefica cura deorum. quasi a lumine solis nos diuertimus, in tenebris statim sumus, diciturque deus nobis iratus. Placare igitur deorum iram est ad illos supplicando redire. Placatio eiusmodi non affert passionem deo immo & animum a prioribus liberat passionibus.
Dii, daemonesque diuini suppliciter adorati cultique mala multa repellunt, quae alioqui naturaliter euenirent.

De necessitate & libertate deorum.

n Ecesse est deos ita se habere, ut sunt, non necessitate extrinsecus illata, sed naturali sibi optimaque sibi, ideoque maxime uoluntaria, quam & nollent unquam optione proposita aliter se habere.
Porphyrius multique philosophi dicunt deos quidem esse intellectus puros. daemones autem intellectus uel participationes intellectus aliquos animales. sed Iamblichus non ita recte poni daemonum proprietatem obiicit. nam & animae intellectus sunt animales & intellectus ipsius participationes quaedam, neque rursum deorum proprietatem recte poni. nam puris intellectibus dii praesunt.

De differentia deorum ad daemonas apud graecos, atque deuotissimos.

d Ii non secundum rationem intellectus ipsius sed unitatis & bonitatis & intelligibilis obiecti rite definiuntur.
Porphyrius suspicatur intellectus puros separatosque habitudinem ad sensibilia non habere, neque preces audire. Principalis cultus, separatis substantiis tamen est adhibendus, in hoc utique cultu excitatur animae summum, summisque coniungitur, supremi in uno omnia nostra comprehendunt atque cognoscunt. actionesque orationum religiosarum in seipsis comprehendunt. neque a se discedunt, sed in se stantes orantium intentioni prorsus intersunt. supplicare uero humillime conuenit. agnoscere enim uilitatem nostram si superis conferamur efficit ut maxime supplicemus, conuertamurque ad illos omnino & assidua consuetudine similes euadamus. Appri [a vi verso] me uero conferunt orationes missae diuiniter, quibus diuina uis inest, haec contra Porphyrium opinantem colendos nobis esse proprie mundanos deos quia sentiant. Item supplicationes diuinarum mentium puritati minime conuenire. Iamblichus conuenire putat propter sensum intimum, qui supplicationibus inest, praesertim quae sunt datae diuinitus. Intellectus puri sine sensu sensibilia noscunt.

Iterum de supplicationibus.

p Orphyrius ait materialia quaedam in supplicationibus adhiberi, ideo adhiberi diis tantum illis, qui sint animalia. Respondit Iamblichus in iis materialibus ultra corporeas qualitates latere etiam rationes & species & mensuras incorporeas atque diuinas per quas quae adhibentur sunt congrua diis. Profecto quicquid admouetur quomodocunque consentaneum & simile diis mox dii adsunt coniunguntur exhibentque munera praecesque exaudiunt.
Parua quaedam congruitas rerum nostrarum ad deos nobis sufficit ut aliud ab illis hauriamus. Illi enim ad hoc semper promptissimi sunt propter bonitatem naturalem mirabilemque potentiam. Causa uero praepotens agit in materiam uel exilitur praeparatam.
Porphyrius ex eo distinguit Daemones a diis quod illi sunt incorporei, hi uero corporei, Iamblichus ait, per haec substantias & proprietates eorum discerni non posse.

De differentia inter deos & daemones atque de coelestibus.

d Ii coelestes dici incorporei possunt. quoniam ad suam excellentiorem actionem & uitae faelicitatem nihil a corporibus impedimenti contingit. Sed quatenus dii ad ipsum unum tendunt corpora sponte contendunt eodem, neque continent animas, sed excellentissime continentur. Coeleste corpus rebus est incorporeis cognatissimum, propter naturam simplicem indiuisam constantem, & actionem unam idest circuitum & uitam sibi congenitam atque lucem.
Non fit in coelo compositio ex anima & corpore, in tertiam naturam unam sed prorsus ad naturam animae trahitur atque est quasi uisibilis quaedam anima. forte coelum est lumen ipsum sine materia & sine dimensione. Dimensio enim ibi propter amplam praesentiam eius apparet. Vnde coelum est anima coeli se ipsam acomodans oculis, rebusque caducis. atque circulus ille est circuitus animae. lumen est intellectus eiusdem.
Sicut in infimo corporum forma fit materialis, sic in summo materia fit formalis & corpus animale non anima corporalis si qua modo est in coelo materia. Sicut summus aer. fit igneus ita coelestis ignis fit animalis. Anima illa intellectualis euadit in- [a vii] tellectus boniformis efficitur.
Coelestia animalia dici incorporea possunt. Omnes coelestes boni sunt atque benefici suspicientes tantum ipsum bonum & hoc intuitu agentes aetherno.
Virtutes inextimabiles compertae sunt, tum in animalibus coelestibus tum in earum corporibus insitae, [t]um per defluxus in omnia sine impedimento usque ad infima descendentes communicatae tam diuiduis quam in speciebus. immutabiles ubique quamuis in materia mutabili regentes generationem perpetuo quodam ordine semperque beneficae.
Perinde fluxum coeli in materiam discordibus plenam resultat aliquid nobis dissonum.
Temporalia temporaliter aetherna capiunt. Corpora incorporea corporaliter. Materialia haec immaterialia coelorum uires mutabiliter & inordinatae suscipiunt. Quae sunt in mundo diuino figurata non sunt quamuis ut figurata recipiantur in coelo, sic coelestia non sunt mala quamuis hic suscipiantur ut mala. Vires coelestium omnes inde bonae descendunt. in hac autem contrariorum permistione mutantur. ideoque qualitas, quae nocet in terris, alia iam est praeter illam quae coelitus hucusque peruenerat.
Primo quod datur, aliud quidem est in datore, aliud autem extra. est si in se ipso permaneat. praeterea est & minus. Secundo dum in subiecto uiliori suscipitur fit & uilius. Tertio propter naturam suscipientis diuersam suscipitur modo diuerso. Quarto qualitatibus inter se differentibus, quae a subiecto eodem pariter capiuntur. Quinto patiente subiecto patitur. Sexto ex omnibus subiecto comprehensis aliud quoddam postremo resultat. In fluxus coelestes in materiales extendunt.
Saturni quidem uis contentiua est. Martis uero motrix.
Illa uero peraccidens frequenter obest quando materia frigidiore suscipitur, haec autem quando feruentiore. Item illa nocet quando recipitur per modum congelationis accipitur. haec quando per aestum quod quidem fit pro dispositione materiae id est quando uidelicet materia illa neque satis calida est atque est iterea densior. haec autem per se est calidior atque subtilior.
Lux colorque solis quamuis offendere languidum uideantur necessaria tamen sunt ad uitam. similiter omnes coelestium in fluxus ueniunt salutares quamuis subiecti, uel peruersitas peruersae recipiat, uel debilitas facile tolerare non possit efficaciam superorum.
Omnes motus conferunt & uniuerso, & necessariis partibus uniuersi. quamuis interim inter particulas minimas sub hoc motu uel alia laedatur ab alia, uel tales particulae non facile motum uniuersi substineant. Sicut in chorea dum singuli harmonice saltant congruuntque gestibus inter se & toti choro digitus & pes praemittur & offenditur. Et si quid debile incederit, pessundatur.

De uicinitate coelestium corporum ad species incorporeas.

d Ii coelestes principium suum habentes in mundo intelligibili, dum ideas sui contemplantur in eo mouent coelos hoc ipso actu in- [a vii verso] telligentiae, uoluntatisque efficaci admodum & perpetuo. Ideoque sine labore regunt quod ex ordine semper constante euidenter apparet. ita uero affectis diis separatis coniuncti sunt potius quam corporibus.
Regimen circa coelos non possunt deos ab intelligentiae intentione distrahere cum eo potentius faciliusque regant, quo illic attentius speculatur. ex hoc enim procedit & illud. idem quoque nostris accideret animalibus, si causam suam contemplarentur, unde est & uegetandi facultas.

Confirmatio Superiorum.

m Ens diuina per ideas suas deorum caelestium animas procreat atque per eas caelestia corpora & utraque sibi coniuncta perpetuo retinet.
Dii mundani, qui & intellectuales species nominantur, inter se uniti sunt, tum quia cuncti idem exemplar, in quo sunt species intelligibiles contuentur, tum quia exemplar, illud in quolibet deo mundano uiget ubique totum.
Non spatium, non subiecta diuersa prohibent, quin quaelibet essentiae incorporeae ubique sibi inuicem insint.
Dii mundani in se inuicem sunt, suisque ideis, tum quia sunt ab uno & referuntur ad unum, tum quia diuina unitas ubique praeualens unit eos, tum quia procedunt inter se & conuertuntur, mutuoque accipiunt.
In compositis naturalibus unitas aduentitia est dependens a superioribus & a multitudine uincitur. In formis seperabilibus unitas superat multitudinem, & in diis adeo superat ut illorum esse fit unitas quaedam, dico autem quaedam, quia primum principium est ipsa simpliciter unitas. Cum igitur unitas in diis intrinsecus ita praeualeat merito a prioribus exuberat insequentes. Ita ut hi in illorum unitate consistant qua unitate quasi omnibus coniuncti cuncti sunt unum actu quodam, sicut corpora inter se potentia quadam materiali sunt unum.
Dii coelestes inuisibilibus diis penitus sunt uniti, tum quia coelestes animae sunt extra corpora, tum quia dii superiores id est ideae unitatem infinitam habent prout omnes sunt in quolibet, per quam unitatem sibi & inter se deos sequentes uniunt. Cum enim omnes dii definiantur per unitatem, una coniunctis unitas dilatatur in omnes, per quam sunt unum actu cunctorum uno ad unum prorsus obiectum. & principium atque finem, in eodem omnes puncto simul atque momento.

De prouidentia, & de diis atque daemonibus.

d Eorum prouidentia uniuersalis est, Daemonum uero particularis. Deus primus dat omnibus omnia, dii sequentes omnibus aliqua largiuntur. Daemones atque animae aliquibus solum & aliqua tantum.
Sunt dii inuisibiles sunt & in coelo uisibiles, sunt & daemones. dii quidem in coelo conspicui in ipsa unione ad deos occultos existunt. daemones autem longe ab illis distant uelut, a contemplatoribus [a viii] puris ipsi in agendo propensius occupati. Ideo & a diis conspicuis longe distant. Item essentia utrorunque deorum & potentia prouidentiaque uniuersalis est per omnia tendens. daemonum uero natura prouidentiam particularis circa res quasdam atque prouincias. Item dii corpora sua adeo supereminent, & corpora adeo his obsequuntur, ut a corporibus separati dicantur. Daemones uero contraria ratione magis affecti sunt & copulati corporibus. Item dii sunt architecti, Daemones uero ministri. daemones quod occulti sunt sensibus, Dii rationi quoque humanae, quod si forte aliquando dii appareant circa terram adhuc daemonibus aeris erunt praestantiores. Mutatio enim loci uel officii naturam non mutat diuinam. Denique dii a potentiis fluentibus in generationem liberi sunt. Daemones uero, nequaquam.
Confutat quae ex hystoria Porphyrius adduxerat. scilicet fieri multa ad deos quasi passibiles essent · Quia lex sacrorum iubet a passionibus esse inter sacrificia liberum. quae quidem lex est data diuinitus etiam a primo patre mundi a quo & omnia symbola in sacrificiis significantia aliquid occultissimum. Denique quae in sacris rite fiunt, habent causam diuinam adeo a passione remotam, ut nec ratio eam possit attingere.
Vulgus rationem cerimoniarum diuiniter institutarum attingere nequit. Veruntamen assignare conatur. ex suis igitur passionibus assignando, diis passiones attribuit.
Vulgus erga potentes utitur gestibus uenerationis, & donis utitur ad deos eisdem. Sed erga homines id agit, tum passionibus suis tum propter passiones maioris. putat autem & similes passiones diis inesse, quae hominibus potentibus insunt. atque propter similes passiones in subditis adoratoribusque diis talia exhiberi. Sed re uera cerimoniae diuinitus institutae non passione aguntur ulla, sed admiratione potius & ueneratione & constante prorsus intelligentia gaudioque persimili.

Quo differant Daemones. heroes. Animae.

s Vnt in diis uires generatiuae opicicesque, sunt & uiuificae, quae & in prioribus sublimius continentur. Primae latius diffunduntur quam secundae. Secundae per primas definiuntur. daemones post longum earum processum exordiuntur. ubi iam ad partionem plurimam deriuantur · heroes definiuntur per secundas id est uiuificas ante quam deueniant ad postremum. Nam in postremo earum exordiuntur animae · officium ergo daemonum est opificium circa naturas mundanas, usque ad singula transigere simul atque perficere. et animas ligare corporibus · Heroum uero est uiuificare, ratiocinarique, & animas custodire, easque a [a viii verso] corporibus soluere.
Daemonum officium latius est quam heroum · illi circa uniuersum magis. hi circa animas potius operantur. Non dicimus animas fieri, sed accipere a daemonibus, heroibusque non nihil, & ex se multa insuper adhibere, exordirique suum officium circa diuinorum finem. non quia diuina non ulterius agant, Sed quoniam animae in ultimis diuinorum officiis adsciscuntur. Item anima ex se tam uarias uiuendi formas promere potest ut pro earum congruitate singulas habitet mundi plagas. Potest & congredi quibus uult, iterumque regredi in se ipsam & tam diis quam inferioribus se coniungere quatenus rationes diuinorum sicut inferior promit. & si saepe per daemones: heroesque iungatur diis, potest tam per sua quaedam media ab illis differentia se coniungere diis.
Anima nonnunquam conciliat se diuinis per alias harmonias essentiae actionumque suarum, quam sint illae, quas daemones superis se coniungunt. Et si anima non seruet uitae tenorem adeo similem, tamen saepe benefica uoluntate deorum illuminata Daemones supergreditur ad uitam angelicam potius quam animalem. Anima quamuis uideatur omnes rationes, & totas in se species exhibere, tamen determinata semper est secundum aliquid unum id est unam speciem. Atque interim ex causis praecedentibus alias aliis se ipsam coordinat, ipsa se mouens.

Quando alia numina aliter appareant atque agant.

o Mnes superi inuocati ueniunt in conspectum: sed alii sub aliis formis uiribusque occurrunt. Animae quoque stellarum nouis quibusdam modis aspectum mouent. Deorum uisa occurrunt uniformia simplicissimaque. arcangelorum aliquanto minus uniformia uel simplicia. Angelorum quoque minus. daemonum uaria iam principatuum magis uaria, sed ordine uarietatis miro heroum his quasi similia · principatum uaria admodum ordinata parum. Animarum scilicet particularum omniformia. Cum enim diuersi sint superi naturis actionibusque & modo suo appareant singulis merito diuersi diuersis modis occurrunt.
Dii in aspectum ueniunt admodum salutares arcangeli horribiles simul & mansueti. Mitiores angeli. Daemones metuendi. heroes uerendi minus · principatus stupendi · principes noxii & infesti. animae similes heroibus quamuis inferiores.
Deorum imagines apparent penitus immutabiles. magnitudine · forma. figura. actione arcangelorum & angelorum gradatim minus immutabiles. sed prope deos. daemonum mutabiles quidem magnitudine atque forma. his enim alias aliter apparent. sed eaedem agnoscuntur. principatuum immutabiles haeroum [b] ferme sicut daemonum principum multiformiter uariantur animarum mutabiliores longequam daemonum.
Dii apparent cum quiete quadam & ordine. Arcangeli cum eisdem, sed his adhibent efficaciam. Angeli eisdem scilicet quieti & ordini adhibent motum ordinatum & moderatum. daemones cum turbatione ordinem transgrediente. principatus cum stabilitate constantiaque in se ipsis. heroes cum motu atque festinantia. principes cum tumultu. animae ferme sicut heroes, sed minori cum stabilitate & ordine.
Deorum pulchritudo occurrit inaestimabilis · incomparabilis, admiranda. supra modum delectans. arcangelorum angelorumque consimilis, sed gradatim inaequalis. Daemon & heroum spiritus per se apparentes pulchritudinem in speciebus determinatis habent, sed illi secundum rationes essentiae, hi secundum fortitudinis actum. principatuum pulchritudo principalis est. & natiua principum ficta. adornata. elaborata. Animarum pulchritudo in rationibus consistit determinatis quidem, sed diuisis magis quam in heroum forma, sub una tamen specie comprehensis.
Deorum actiones effectusque uelociores sunt quam intelligentia deprehendere possit. Sed interea penitus stabiles. arcangelorum celeritas mixta est quodammodo efficacibus actionibus. angelorum cum motu, neque pariter habent ut una cum dicto perficiant. daemonum actiones celeriores apparent quam sint effectu & ueritate. heroes magnifice quidem incedunt ad actionem, tardius tamen quam daemones peragunt. principatus cum auctoritate & imperio ueniunt ad agendum. principum conatus plurimam quidem habet emphasim, sed defuit ab effectu. animarum actiones mobiliores sunt quam heroum, sed debiliores.
Deorum apparentium magnitudo totum coelum occupare uidetur. Quam incedentem nec terra putatur substinere posse. Arcangelis apparentibus partes mundi quaedam commouentur, & lumen praecedit in se diuisum. Ipsi uero pro magnitudine dominationis suae magnitudinem lucis & figurae prae se ferunt. angelica forma & lux & minor est & diuisa magis. daemonum magnitudo formaque duiuisa magis & minor. heroica rursus angustior, aspectusque magnanimus, principatus praegrandes & uasti principes inflati superbique & insolentes apparent. animarum effigies inaequales, heroibusque minores. Denique quilibet pro magnitudine potentiae suae & imperii latitudine magnitudinem formae lucisque praefert.
Deorum spectacula praelucida nobis occurrunt, fulgentiaque ad summum & splendore de articulata mirifice & lucidiora quam sint reuera. arcangelorum uera perfectaque. angelorum effigies speciem eandem seruant praeterquam [b verso] que a noticiae plenitudine agnitionis discretione deficiunt. Daemonum exilia & quasi caduca. heroum exiliora. principatuum perspicua. principum obscura, sed utraque imperiosa. animarum umbrosa.
Deorum imagines quamplurimo splendore corruscant. Arcangelorum quoque praefulgidae. fulgidae insuper angelorum. daemones turbidus ignis apparent. heroes mistum lumen ex pluribus habent. principatus quidem purius. principes autem ex dissimilibus contrariisque confusum ostendunt. animae ignem reddunt plenum ex multis generationis admistionibus atque diuisum.
Deorum ima[ma]gines occurrunt tanquam ignis indiuiduus ineffabilisque implens uniuersum mundi profundum. arcangelorum ignis etiam indiuisus. habens circa se, uel ante, uel retro quam plurimam multitudinem. angelorum diuisus ignis, sed in ideis absolutissimis. daemonum magis quoque diuisus, sed angustius circumscriptus facile exprimendus. Et apud illos qui superiora uiderunt facile contennendus. heroicus ignis habet quod horum consimilia, sed non aequalia. principatuum ignis apprime lucidus principum aliquid habet opaci. animarum ualde diuisus & multiformis atque ex multis mundi naturis admistus ·
Deorum ignis omnino stabilis est aspectu. arcangelorum stabilitatis particeps. angelorum stabiliter mouetur. Daemonum instabilis heroum properantior. principatuum quietus aduenit. principum uero tumultuosus. animarum ignis multis motibus transmutatur.
Dii animas perfectissime purgant. Arcangeli sursum reuocant. angeli tantum soluunt a materiae uinculis. Daemones ad naturam trahunt. heroes ad curam sensibilium operum deducunt. Principatus quidem praesidentiam mundanorum. principes uero materialium studium exibent. Animae cum apparent contendunt. trahuntque in generationem.
Quicquid purum firmumque est in imagine nobis occurente superioribus attributo generibus. Iam uero praefulgidum eius, quod ue in seipso firmiter permaneat diis attribue. quod uero fulget atque permanet quidem. sed quasi in alio. arcangelis quod in alio permanens. angelis item quod mobile est & uagabundum & alienis plenum naturis ubique inferioribus ordinibus attributo. Daemones mixtos in se habent mundi uapores, ferunturque instabiliter praeter uel iuxta mundi motum. heroibus generatiuae spirituum compositiones admiscentur circa quas & ipsi commouentur. Principatus eodem modo permanent mundanum quod habent ostendentes. principes materialibus liquoribus pleni sunt. Animae superfluis maculis & alienis spiritibus sunt repletae, quibus cum quotiens apparent unumquodque horum generum se ostendit · Dii materiam repente consumunt. arcangeli paulatim. angeli soluunt ab ea & ad sublimia reuocant. daemones diligenter exornant eam. heroes coaptant ad eam competentibus [b ii] ubique mensuris eam strenue commodeque curantes. principatus adstant ei supereminentes, & hoc pacto se ipsos ostendunt. principes impletos se penitus materia monstrant. Animae purae quidem seorsum a materia ueniunt. Impurae uero materia inuolutas se nobis ostendunt. Exibent insuper alii nobis alia. dii praesentes dant corpori sanitatem. uirtutem animae. menti sinceritatem · omnia nostra impropria principia reuocant. quod in orbis est frigidum, laetiferumque, delent. calorem fouent, efficacioremque reddunt ad uitam. faciunt quoque ut omnia animae mentique congruant & mensurentur eisdem. harmoniaque intelligibili lumen effundunt. Quod ue non est corpus, ostendunt tanquam corpus ipsis animae oculis per corporis oculos. Arcangeli eadem agunt. Sed non adeo sufficientia uel permanentia uel extra proportionem nostram. angeli bona et magis particularia diuise distribuunt. effectumque agunt ualde ab intimo eorum uigore deficientem. daemones presentia sua corpus grauant. morbis affligunt. aliter puniunt. animas quoque ad naturam trahunt & a corporibus cognatoque eorum sensu non discedunt. atque eos qui ad ignem coelestem diuinum ue contendunt circa locum inferiorem detinent, nec a fati uinculis soluunt. heroes alia daemonibus similia faciunt. proprium uero id habent quod ad opera quaedam generosa magnaque nos suscitant. principatus apparentes bona largiuntur mundana, resque uitae huius omnes suppeditant. principes materialia, terrenaque bona. animae cum apparent si animae sunt purae in ordine angelico constitutae sursum reuocant. salutem animo prebent, spemque sacram, sacraque dona quae sperantur. animae impure ad generationem detorquent, spem frustrantur eius fructus auferentes, passionibusque intuentes implent animam corpori copulantibus.
Ordinem quoque quem unusquisque optinet in apparendo designat. dii ostendunt deos uel angelos circa se adstantes. arcangeli angelos praeferunt uel praecurrentes uel circunstantes, uel sequentes, siue aliam quandam turbam angelorum quasi stipatorum circumuallantium. angeli opera ordini suo congrua praeferunt. Boni daemones opificia sua & bona quae tribuunt in conspectum adducunt. daemones ultores ostendunt suppliciorum species. daemones alii quomodocunque praui occurrunt circundati feris laetiferis, uoracibusque. principatus prouincias mundi quasdam secum demonstrant. principes conditionem materiae ordine carentem errantemque secum afferunt in conspectum. anima quidem tota in nulla particularium specie detenta ignem ostendit sine certa specie circa mundum totum, quo animae mundanae natura significatur indiuisa & una & nulli addicta speciei. anima purificata igneam ostendit figuram, ignem purum, & lumen micans, simulque stabile. & ipsa una cum duce sublimi sequitur bona uoluntate gaudens. atque ita in operibus suis [b ii verso] ordinem quem obtinet patefaciens. anima uero quae deorsum labitur occurrit trahens secum signa uinculorum atque poenarum materialiumque spirituum compositione se grauatam ostendit, turbationibusque materiae dissimilibus occupatam, seque subdentem imperio daemonum generationi fauentium ·
Singuli cum apparent ostendunt prouincias sortesque, quas sortiti inhabitant. aerii quidem ignem aereum, terreni uero terrenum atque nigrum. coelestes autem ignem splendidiorem atque in his tribus terminis omnes distributi sunt eorum ordines.
Dii demonstrant omnium ordinum principia in secum apparent. Angeli declarant se ab arcangelis dependere. daemones heroesque patefaciunt se superioribus ministrare. quamuis aliter hi quam illi. principatus principesque praefecturam ostendunt. Illi circa mundum, hi circa materiam animae declarant se superiorum postrema tenere unde una cum se ipsis primi quidem prima loca designant, secundi secunda, tertii teria, caeterique deinceps eodem ordine.
Dii ten[u]itate luminis tanta effulgent, ut corporis oculi non possint capere. atque perinde afficiantur, ut pisces ab aqua turbida pinguique tracti in aerem tenuissimum. qui enim diuinum spectant ignem non potentes ignis diuini respirare subtilitate, cum primum spectare uidentur uirtute deficiunt atque innato spiritu prorsus intercluduntur. Arcangeli quoque splendorem emittunt subtiliorem purioremque quam tolerari queat, non tamen adeo inteolerabilem, sicut dii. Angeli occurrentes tolerabilem perficiunt aeris mistionem, ut sacerdotes eam attingere possint. Daemones cum apparent, nihil totus aer compatitur, nec eis circunfusus aer fit subtilior, neque praecurrit lumen, in quod eorum species emicat aerem anticipans. Neque circa illos circumlucet aer undique. heroibus apparentibus plage quaedam terrae commouentur. sonitusque circunsonant. totus uero aer non fit subtilior neque adeo ineptus sacerdotibus ut substinere non possint. sub principatibus circuncurrit, eos uisorum circumuolutio plurimorum, difficilis toleratu, & uolumen eiusmodi circa eos est mundanum. circa principes uero terrenum, neque tamen super mundana subtilitas neque suppremorum elementorum, animis apparentibus aer apparens magis conatus est eis, earumque descriptionem suscipit coaptatus eis.
Affectiones inuocantium animorum occurrentibus diis excedentem reportant perfectionem actionemque & amorem diuinum incredibilemque laetitiam. arcangelis contemplationem intellectualem summopere puram immutabilemque potentiam. angelis rationalem cognitionem uirtutemque in ordine positam ad summum daemonibus appetitum generationis atque heroibus talia quaedam, & insuper studia ciuilis gubernationis, principatibus uel principibus motus [b iii] mundanos uel materiales agunt animo naturae operumque fatalium expletionem animis. appetitus generationis. & studia corporum curandorum.
Deorum apparitio ueritatem. potestatem. actiones ad summum corroborat & bona praebet amplissima. arcangelorum similia, sed particularia magis, & cognitionem potentiamque non simpliciter, sed ad hoc & ibi & tunc & hoc pacto. angelorum est determinata magis. daemonum non animae bona, sed corporis corporeaque quando mundanus ordo concedit. heroum dona .r.p. mundanae, siue terrenae. principatuum mundana & omnia uitae commoda principum. inferiora idest magis materialium copiam. animarum quae ad humanam uitam conferunt familiari prorsus occursu.
Porphyrius narrauit opinionem dicentem communem hoc est diis angelis daemonibus, omnibus denique superis, cum apparent ostentare se, & iactare mirifice & imaginariam similitudinem ex se producere. Iamblichus utramque confutat. Deus. angelus. daemon bonus docent hominem cum apparent, quae qualis ue reuera sit eorum essentia. nihil ultra uel citra ueritatem loquentes. Sicut enim lumen naturaliter, & assidue solem sequitur. sic ueritas deum eiusque pedissequos, praesertim cum perfecti plenique sint neque egent, neque possunt sibi ultra quam sint arrogare.
Quando in theurgia id est deiphica, & sacerdotia facultate delinquuntur. tunc non bona quidem numina quae optantur, sed deteriora, malaque nobis obcurrunt sub praetestu bonorum. mali enim spiritus in similitudinem bonorum se saepe transformant. iactabundique ueniunt, & supra quam sunt sibi arrogant. Nempe ubi initium primum adulteratum suboritur mendacium plurimum ex peruersitate procedit. Oportet sacerdotes apparitiones spirituum regula ordinis totius examinare: & meminisse arrogantiam iactabundam non esse ullo modo propriam ueris spiritibus atque bonis. Et cauere ne a ritu sacrorum aberretur unquam. Ac si in errore apparitionis quaedam repente insolentes adue~te~t[], non decet ex earum conditionem communem omnemque numinum naturam conditionemque perpendere. Quae enim multis seculis, & operoso labore in sacris comprobata sunt, nephas est ex nonnullis repente incidentibus temere iudicando mutare.
Et si falsi spiritus mentiuntur: boni tamen circa ignem ueridici sunt atque legitimi. In omni siquidem genere principalia primum a seipsis exordiuntur. sibique ipsis praebent quod caeteris exhibent: idque fit in essentia, uita. motu. similiter superi ueritatem omnibus exhibentes: primo de se ipsis uera praedicant ipsamque eorum essentiam praecipue contemplantibus patefaciunt. Ideoque ignem per se propriaque forma spectandum sacerdotibus rite demonstrant. Non enim est caloris frigefacere. uel luminis obtenebrare, atque occultare: uel ullius per essentiam aliquid facientis: aliquando contraria facere.
Phantasma id est simulacrum missum ab aliquo sine [b iii verso] natura eius: sed solum per modum idoli specularis uane trahit animum intuentis: fallitque dum simulat se esse aliquid de cuius natura nihil habet. Est igitur causa falsitatis. quod nullo modo competit alicui essentiae uere. Ideo neque diis sed ii eorumque sectatores: non exiles inanesque: sed naturales & ueras sui reuelent imagines. non quidem speculares (ut dixi) uanas cur enim eas mitterentur. non ut demonstrent essentiam suam, atque potentiam.
Nam illae ab hac ex tota natura deficiunt. non etiam ad intuentium utilitatem. Que enim utilitas est ex mendacio simul atque deceptione. Non denique ob hoc mittunt, quia natura eorum sit, ita ex se idolum mittere. nempe, essentia firma in se ipsa consistens, & ita reliquis essentiae ueritatisque causa nullo modo in aliud mitit imitamen sui ullum fallax & deceptorium quod simul & se esse aliquid: de cuius natura nihil habeat. Neque igitur dii: neque sequaces eorum: uel transformant naturam suam in aliqua simulacra: neque haec in aliud ex se producunt sed ueras sui formas in ueris animae moribus illustrant atque demonstrant. Nota huic simile illud: quod in patria mens beata diuinam essentiam uidet non per imaginem ab ea. creatam prorsus deficientem: sed per eandem essentiam: sicut is qui lumen uidet per lumen in lumine. Non sicut qui calorem per lumen. uel qui corpus speculo.
Substantiae separatae non habent ullum sibi commune genus. Item dii. angeli. Daemones boni non apparent phantastico modo: sed proprio prorsus, & uero · Spiritus uero mali phantastico fallacique. neque decet ex conditione qua hi apparent nobis reputare modum, quo boni sua praesentia formant animam.
Porphyrius ait cognitionem quidem diuinorum esse rem sacram. ignorantiam uero phrophanam. hec Iamblichus comprobat: quia cum dii per intelligentiam agant entia: merito nos per intelligentiam entium placere diis: atque probari. sed operationem religiosam anteponit intelligentiae. tanquam quae sola sit efficax ad acquirendam animae cum deo deificam unitatem.
Tanta est uirtus sacrorum rite deo factorum: ut est si haee [!] ignores, pie tamen obserues: non minorem habeant efficaciam. Non enim intelligentia coniungit sacrificatores deo alioquin philosophi unionem deificam reportaren.

De uirtute sacramentorum.

o Bseruantia decens praeceptorum operumque diuinorum quae omnem excedunt intelligentiam, atque symbolorum sacramentorumque potestas mira solis nota numinibus praestat nobis deificam unionem.
Quando operamur in sacris non conficimus per in- [b iiii] telligentiam sacramento alioquin & actio eorum intellectualis foret: & daretur a nobis. contra uero & nobis non intelligentibus: haec proprium opus peragunt, & deorum potestas quo haec referuntur: ineffabiles ex seipsa proprias agnoscit imagines non a nostris intelligentiis excitata. Vniuersales enim causae a particularibus effectibus non mouentur: unde nec ab intelligentiis nostris diuina principaliter mouentur ad operandum: Sed intelligentias & affectionem optimam a puritatemque praecedere necessarium est tanquam co~ca~s[] quasdam. Quae uero principaliter diuinam prouocant uoluntatem ipsa sunt. sacramenta diuina: atque ita diuina a seipsis incitantur, neque ab ullo subdito principium actionis accipiunt. Ne putes igitur totam in nobis auctoritatem esse efficacis rationis in sacramentis: neque in ueritate intelligentiae nostrae uerum eorum opus absolui uel haec ex nostra deceptione mentiri. Nam nec etiam si nouerimus quae genus quod libet propriae consequntur: subito consequimur ipsam eorum in opere ueritatem.
Absque cognitione quidem nunquam aduenit efficax unitas ad diuina: neque tamen idem est omnino. Qua propter neque diuina puritas rectam cognitionem efficitur: sicut corporis puritas per sanitatem sed super cognitionem unita est & purificata puritas id est per puritatem cognitione superiorem. Neque igitur aliud quicqum in nobis humanum ad diuinarum actionum finem aliquid confert. Conclude sententiam Iamblichi aegyptiorum assyriorum sicut in agricultura medicina: arte imaginum: coitu humano homo materiam oportune coaptat. causa uero superior uniuersalisque adhibet formam sic in sacrificio quando fiunt symbola. atque synthemata id est signacula: & sacramenta. sacerdos adhibet materialia quaedam quo ordine decus instituit. Deus autem uim efficacem inprimit sacramentis.

Vaticium quid & unde.

u Aticinium ipsum nec ab arte, nec a natura nec a natur[a]libus uel animalibus rationibus motibusue efficitur: neque fit ullo modo. sed utrimque sempiternum est missum ad nos usque diuinitus totaque ptas[] praesaga referuntur ad deos, & omnis huius auctoritas consistit in eis: atque inde traditur diuinisque operibus signisue perficitur. spectacula quidem habet diuina: & contemplationes uera scientia praeditas. Caetera uero cuncta uel ut instrumenta subiciuntur. misso diuinitus praesagii dono. quaecumque ad animam pertinent, aut corpus. uel in totoius natura sunt, siue naturis. loca uero & talia quaedam ad uaticinium exiguntur uice materiae. non decet uaticinium deducere sine causa scilicet a quibusdam nullam in se haerentibus praescientiam. Sed a diis continentibus in se terminos totius scientiae rerum. contemplari decet uaticinium distributum circa totum mundum & circa omnes diuisas in mundo naturas, sic utique causa uaticinii praecipua est & communissima: possidensque in se ipsa quaecunque sui participantibus exhibet: prae [b iiii verso] cipue praebens ueritatem, qua opus est uaticinio & in primis essentiam, causamque eorum quae fiunt optinens in se ipsa. a quibus necessario procedit, perpetua praesagii consecutio.
Porphyrius ait, quando dormimus aliquando prasentire futura, absque ulla praesentis status animaduersione, etiam si in extasin minime concitemur. Volens arbitror non tam externo influxu. tunc diuinitus influente quam ex ipsa natura animae. mentisque praesagire, Iamblichus ait somnia quae humanis proueniunt causis siue per naturam nostram, siue per affectus & cogitationes, & actus, raro admodum & obscure nimium, & saepius casu quodam attingere uerum.

De somniis.

s Omnia quandoque incitantur in nobis ab innatis intelligentiis rationibusue uel ab imaginationibus curisque diurnis, quae aliquando uerum assecuntur plurimum uero falluntur atque haec humanis principiis oriuntur, dormientibusque contingunt uigiliae nihil habentibus.
Somnia uero missa diuinitus non ita contingunt, sed ueniunt uel inter uigiliam atque somnum uel inter somnum atque uigiliam, uel in ipsa uigilia. Tunc breues audiuntur uoces: quid agendum sit admonentes · et aliquando spiritus quidam non corpulentus non tractabilis, se iacentibus circumfundit. Qui tamen non perspicitur: sed alio quodam sensu & animaduersione quae in consensu percipitur impetu quodam ingrediens. & se undique circumfundens absque contactu, atque mirifice passiones animi corporisque expellit. aliquando uero lumen sincerum quietumque fulget. sub quo uisus clauditur anima patens. Sed alii sensus interim peruigiles sunt persentiuntque quomodo dii in lumine se ostendunt, & quae illi locuntur aguntque continuata animaduersione percipiunt. perfectius uero id totum discernitur, quando uisus quoque perspicit, atque intellectus corroboratus quae fiunt assequitur, & qui spectant similiter commouentur.
Tanta tamque differentia qualia diximus, non sunt humana. contingunt uero quando somnus noster est grauedo quaedam capitis, uel inclinatio: & occupatio uisus, uel medium quiddam inter uigiliam atque somnum, uel excitatio subita uel ipsa uigilia. Quae omnia diuina sunt ad deos suscipiendos idonea diuinitusque mictunt. atqui talia quaedam praecedunt quasi apparitionis diuinae partes.
Somnia humanis causis procedentia defectus patiuntur duos. Nam & in ipso somno omnino dormientibus accidunt, & nos tunc non distincte uel plene animaduertimus aut quae occurrunt, aut statum ibi nostrum.
Quando uero diuinitus mictuntur somnia, neque reuera dormimus, & assequimur animaduertimusque clarius quam consueuerimus uigilantes. Ideoque in eiusmodi somniis maxime ponitur uaticinium. Anima duplicem habet uitam, unam quidem simul cum corpore, alteram uero ab omni corpore separabilem. quando uigilamus utimur [b iv verso] plurimum uita quae communis est cum corpore praeter quam si quando penitus separamur ab eo, propterea quod uel intelligamus, uel puris rationibus cogitemus, sed in dormiendo penitus solui possumus uelut a uinculis adhibitis animo. atque uita a generatione separata tunc uti.
Quando quodammodo dormientibus animus a corpore soluitur, tunc illa uitae species secundum seipsam permanens separabilis, separataque siue intellectualis siue etiam sit diuina, protinus expergiscitur in nobis agitque quemadmodum sua fert natura, Quoniam, uero & intellectus entiam contemplatur & anima generabilium rationes in se complectitur merito secundum causam comprehendentem futura in praecedentibus sui rationibus ordinata praenoscit ·
Dictum est de praesagiis animae redeuntis in se in statu simili somno. In se inquam idest in rationes seminales, & intellectuales, sed hactenus sub forma quadam propria praesenti uitae, idest sub forma particularis actionis huius & uitae, sed si mox explicet uniuersam rationum cogitationumque formam, secundum quam uixit aliquando, tunc reportabit praesagia pertinentia magis ad uniuersalem mundanarum rerum conditionem, sub qua & particularia passim conspicere poterit. Si rursum per formam uniuersalem eiusmodi suam ipsis deorum mentibus copuletur, uidebit insuper quae ad mundum spectant superiorem, & quae ad hunc, item per illa tanquam praecipuas causas intelliget absolutius. in quo statu non solum cogitatio erit perfecta, sed imaginatio quoque habebit imaginamenta sincera de rebus corporeis atque diuinis. Quoniam uero sunt in anima rationes generabilium penes potentiam eius, tum effectiuam, tum etiam cognitiuam, atque hae rationes dependent a rationibus quae sunt in diis. Ideo anima his coniuncta, rationes in se suscitat in actum. Saltem cognitionis amplissimum, & sub diuinae prouidentiae modo per quem & per quas reputat praeterita futuraque & temporalia omnia, eorumque actiones & passiones, passionumque remedia & curationes morborum uitiorumque ai~[], & statuta legum & artes generi hominum necessarias sic in Aesculapii templo accipiuntur somnia, quibus morbi curantur, ipsaque ars medendi somniis est comparata diuinis. Exercitus alexandri morbi mox de periturus euasit discrimen remediis adhibitis in somno a Dio[n]ysio deo. Lisander rex aphutim urbem obsederat & in somno iussus ab Amone soluit obsidionem. Multa quotidie similia fiunt supra orationem rationemque humanam.

De inspiratione diuina quae fit inuigilia.

p Orphyrius duas diuinas afflationes tetigit unam quae cointer dicitur in somno fieri, alteram quae in uigilia ubi afflati & perciti praesagiunt, ita uigilan [b v verso] tes ut etiam utantur sensibus. Neque tamen interim sunt humanae rationis compotes. Iamblichus ait animos uere praesagientes afflatosque, & cum dormire uidentur, non dormire. & cum uigilare non proprie uigilare. neque more hominum sensibus uti.
Animi diuinitus afflati percitique, subiacerunt uitam suam penitus afflanti deo. Ideo siue ut uehiculum, siue ut instrumentum se subiecerint priorem uitae modum deposuere, atque uel uitam propriam in uitam diuinam commutauere, uel uitam suam penitus ad deum agunt · Ideo neque ut[un]untur sensibus, neque ita uigilant, ut qui uigiles habent sensus, neque ipsi praesagiunt, uel mouentur humano quodam impetu atque more, neque suum statum animaduertunt, neque ullam edunt cognitionem, actionemque proprim. sed totum illic agitur sub forma, actioneque diuina.

Miracula multa fiunt a prophetis.

q Vod autem afflati diuinitus non uiuant. tunc ipsa animalis uita patet. quia multi eorum admoto igne non uruntur ignem uidelicet repellente deo intus afflante uel si uruntur non persentiunt, neque pungentia percipiunt, uel radentia, uel ulla tormenta. item quod actiones eorum non sint humanae constat, quoniam per inuia uadunt, perque ignem ferruntur intacti & flumina transeunt mirabliter, quod & ipsa sacerdos agit in cataballis. per haec patet illos non uiuere uitam humanam nec animalem sensibus impetoque urentem. sed diuinam, quasi anima eorum ocietur, & deus ibi sit pro anima moueatque tanquam excellentior anima.
Variae sunt diuinitus inspiratorum species tum pro uarietate deorum, qui alii aliter inspirant. tum pro differentia modorum inspirationibus, hi modi sunt tales. Aut enim deus ipse nos occupat, aut nos ei nos addicimus, totique illius efficimur, aut com[mun]em agimus ad deum actionem. item uel ultimae diuinae potentiae euadimus compotes, uel mediae uel supremae. item aliquando nuda est dei praesentia, aliquando ultra praesentiam fit communio. interdum ultra hanc conficitur unio, rursum inspirationis, uel anima sola fit compos, uel etiam corpus subinde fit quodammodo particeps, uel etiam commune animal ex aequo fit compos secundum horum diuersitatem differentiam sunt inspiratorum signa, & effectus & opera.
Secundum praedictam inspirantium inspirationisue diuersitatem inspirati alii mouentur uel toto corpore uel quibusdam membris, uel contra quiescunt. Item choreas, cantilenasque concinnas agunt aut contra. rursum corpus eorum uel excrescere uidetur in altum uel in amplum uel per sublimia ferri atque contra. item uoces edunt, uel aequales perpetuasue uel inaequales & silentio interruptas. Et tum [b v] remittunt tonos tum intendunt.

Inspiratus uacat ab actione propria. ac deum habet pro anima.

m Aximum uero afflationis diuinae signum est, quod ille qui numen deducit insinuatque prospicit spiritum descendentem, & quantus sit & qualis atque ab eo mystice docetur & regitur.
Quin etiam qui numen suscipitante susceptionem aspicit quandam ignis speciem. Interdum uero haec conspicitur & a praesentibus, siue adueniente, siue recedente deo. Quo ex signo in his rebus periti uerissime discernunt, quae sit potestas numinis, quis ordo, & de quibus uera loquatur, & quae perficiat, sed qui absque eiusmodi spectaculis clam spiritus introducent, uelut in tenebris, latitantes concutiunt. Neque quid agant intelligunt, nisi exigua quaedam, idest signa nonnulla in ipso afflati corpore.
Cum igitur ignis diuini praestantia & luminis species quaedam, ineffabilis extrinsecus incubet occupato. Impleatque ipsum totum & penitus dominetur. Et circum undique in se complectatur, adeo ut nec ullam queat actionem peragere propriam. Quisnam sensus perceptioue & animaduersio propria potest adesse animo diuinum ignem suscipienti? uel humana motio, passio, peruersio, phantasiae, & alienatio qualem aliqui suspicantur.
Porphyrius afflationem diuinam definit, ita motio mentis una cum inspiratione daemonica. Iamblichus ait, in animo afflato diuinitus, neque mentem cogitationem ue humanam ferri, si reuera continetur adeo. Neque daemonum. sed deorum fit inspiratio, neque rursum definiri debet exitus & alienatio. Haec enim lapsum significant indeterius sed potius dici debet reductio restitutioque in melius. Est igitur afflatio · nihil aliud quam totos adeo animos occupari, atque contineri, Hinc uero posterius sequitur extasis, idest exitus uel alienatio quaedam, tanquam consequens ad afflationem accidens.
Plato in phaedro dicit antiquos uaticinium nominauisse maniam, idest furorem. Quoniam soli diuino furore correpti, uere uaticinantur. posteriores autem adiuncto. t. nominasse mantiam. Item sacerdotes sibyllas prophetas quamdiu prudentes sunt, uel paulum admodum & obscure praesagire uel nihil, quando uero rapiuntur deo, uere uaticinari. unde praeuidisse apud multas gentes pericula diuinitus imminentia, admonuisse populos & per sacrificia diuinam nemesin placauisse · item ait praesagium arte factum apellari putationem coniecturalem nec ullius esse momenti si cum diuina inspiratione & uaticinio comparetur. Iamblichus ait diuinum afflatum uaticiniumque non esse in mente uel anima, siue ut qualitas in subiecto siue ut actio in agente [b vi verso] sed totum esse actum ipsius dei ex deo simpliciter dependentem. Actum dico a deo peractum in mente uel anima simpliciter. ut instrumentis ab omni proprio motu uacantibus. atque ita uera praesagia dari. atsiquis motus ex corpore uel anima, uel qualitas talis interim inseratur, uel praecedat, confundi uisa. neque uera uaticinia fore. neque legitimam esse ibi diuinam afflationem ubi aliquid miscetur humanum. Tres generatim opiniones erant de afflatu, uaticinioque diuino. prima, causam eius referebat ad animam secunda ad corpus. tertia ad compositum. Prima ponit ipsum in eo statu in quo anima tota est redacta in diuinum suum, uel in mentem, aut quoando eius actio facta est uehementior, siua amplior, aut quando cogitatio facta est acuta motuque uelocissima, aut cum mens incaluerit. Secunda ponit illius causam in corpore, quando certam habet complexionem, scilicet uel melancolicham uel temperatam, siue qualitatem quandam elementalem, siue praeterea specialem, siue certum spiritum. Tertia causam eius ait certam proportionem qua corpus & anima inuicem sunt compacta. Iamblichus ait, ipsum non esse opus animae uel corporis. uel compositi nec causam in eis habere. Nam afflatus ille fatidicus agit, tum in praedicendo, tum in efficiendo. super omnem humanae naturae consuetudinem. Non potest autem homo, uel aliquid hominis ultra terminos suos ad diuinos progredi terminos. Neque possunt praestantiora a deterioribus generari. causa igitur, huius est, duntaxat ipsa diuinitas. quando scilicet a diis descedunt in nos lumina. spiritusque traduntur ab eis. adestque nobis dominatio potestasque illinc absoluta comprehendens omnia quae sunt in nobis, & exterminanas penitus propriam nobis animaduersionem & motionem, proferensque sermones, per hominem quidem, sed non cum ipsa cogitatione hominis. immo pronuncians ipsa per os furentis extra se positi. Dum uidelicet quaecunque sunt in nobis seruiunt tota numini, ceduntque soli dominanti actioni diuinae.
Porphyrius ait. Musicam passiones inferre animo, itemque sedare, & alios senos, aliis animis & moribus conuenire. Item complexiones affectionesque corporis permutare. furorem mouere cohibere furorem. Iamblichus ista concedit. Sed negat haec esse causas afflatus diuini. Quoniam sunt humana, partim naturalia, partim artificiosa. Nec quicquam in se diuinum habent. Quod uidetur suspicari Porphyrius dicens aliquos afflari, cum audiunt tybias, uel cymbala, aut tympana alios uer cum alias melodias.
Variis deorum ordinibus respondent [b vii] in mundo uariae motionum species, certaeque certis, ex his uero uariae profluunt melodiae. quae congruunt similiter per suos quaeque motus certis ordine diis principiis motionum. hi cum ubique sint, & sua potissimum suis impartiant, melodiis sibi praecipue congruentibus adsunt praecipue nostrisque spiritibus per eas affectisse insinuantes occupant hominem, suaque mox essentia, & potestate penitus implent. cuius afflationis causa est, non tam passio hominis excitata per musicam, quam ipsa ad deoum musicae congruentia, cui naturaliter deus adest. Quae ad uisum ueniunt nimis imaginaria sunt, & intelligibilia potius referunt. Quae ad sensum infra audittum materialia nimis. quae ad auditum, media & animae congruunt spirituique insinuata cum motu, affectus, significatione uehementer afficiunt animam quidem hinc, & inde corpus. unde totus homo secundum proprietates melodiarum, euadit susceptaculum huius numinis, aut illius & qui afflati sunt aliter, aliterque se habent in motu, & qiuete aliisque habitibus, pro diuersitate numinum quibus afflantur principalius quam pro differentia musiae. Cessauit enim iam hic affectus soni quando deus agit, Anima in mundo intelligibili audiuit armoniam diuinam cuius hic reminiscitur quando audit melodias habentes diuinae uestigium reminiscens uero ad eam uehementer afficitur. si est e numero animarum, quae ipsam harmoniae ideam praecipue contemplatae sunt in patria. Eiusmodi uero affectu facta familiaris deo, iam afflatur singulari quadam praesentia dei. unde mirabilia facit, huius ergo afflationis miraculique causa est non passio ex sonis illata. non animae natura ex harmonia composita, sed similitudo ad deum, deique praesentia. Multo quoque minus dicendum est afflationem in eo consistere, quod per musicam & afflationem ipsam superflua quaedam in anima, corporeque concreta purgentur.
Vaticinii ius non est ex certa complexione. deorum enim dona non uariae spirantur secundum corpoream uarietatem. Munus enim diuinum impatibile est, & super naturae uim datur per propriam dei actionem, neque aqua, neque aer, aut corporeum aliud praebet uaticinium, sed sacra quae fiunt circa haec, immo mentis purificatio una cum purificatione uehiculi intentioque in deum suscipit uim diuinam, ubique semperque promptissimam.
Cum afflatus animus & dicat & agat supra, & contra naturae morem, causa afflationis eiusmodi non est naturalis, uel ex corpore nostro, uel qualitate loci, uel dispositione coelesti nascente homine, uel operante, sed ex dei praesentia ista sunt · Vnde & uariae afflatorum species non sequuntur naturales uarietates in nobis [b vii verso] sed differentes species, tum numinum afflantium, tum modorum, quibus diuinae praesentiae participes sumus.
Quod igitur homines afflati diuinitus, alii conquiescant, alii concitentur, alii montes & deserta petant, aliterque alii se habeant non procedit ex differentiis naturalium in nobis causarum uel locorum, uel musicarum, quas nuper audiuerint, audiantue. Sed ex uariis deorum proprietatibus, quibus afflati reguntur, atque ex uariis afflandi modis.
Porphyrius tria e multis in medium adducit oracula, unum colophonium, ubi aqua bibita uaticinium ueniebat. alterum delphicum, ubi sedens ad os antri uaticinabatur. tertium branchidicum, ubi haurientes uaporem ex aqua prophetabant. Vnumquodque secundum naturae suae modum agit circa se effectus, & opera · Ideo spiritus ipsi qui a diis pendentes suscitant homines atque concitant, in hoc ipso opere excedunt omnem naturalem humanumque motum atque haec ipsa eorum actio nulla conditione similis est consuetis actionibus homini notis.
Erat in colophone subterraneus locus, in quo fons erat. Sacerdos igitur statutis noctibus sacrificabat. postea gustabat aquam. Tandem uaticinabatur ibi factus praesentibus inuisibilis. uideri potest alicui spiritus diuinus transisse per aquam in sacerdotem. Neque tamen est ita ipsum namque diuinum non ita secundum distantiam, diuisionemque transcurrit per ea quae participant. sed extrinsecus comprehendit penitusque illustrat, & implet aquam uirtute quadam ad uaticinium conferente scilicet purgatoria. ita quod quando sacerdos bibit ipsa purificat. luminosum spiritum nobis insitum & accomodat ipsum deo qua purificatione, accomodationeque deum capere possumus. sed extat praeterea alia dei praesentia praeter uirtutem infusam aquae, ac prior, & desuper, circum, & intus illustrans. Quae a nullo abest, modo propter congruitatem contingere possit. Adest itaque subito, utiturque propheta ut instrumento, qui interim neque sui iuris est, neque animaduertit quae loquitur. sed & ubi sit ignorat, unde & post responsum uix se ipsum recipit. quin etiam ante potum aquae diem, noctemque cibis abstinet, & ad sacra quaedam se reuocat in accessibilia uulgo. Itaque propter sequestrationem a rebus humanis, sincerum se reddit aptumque ad deum suscipiendum.
Ex quibus colligitur duobus modis hic ad deum hominem praeparari, uno per purgatoriam aquam factam a deo talem, quae purificat spiritum, altero per sobrietatem, solitudinem, separationem mentis a corpore, intentionemque ad deum.
Sibylla in delphis duobus modis suscipiebat deum, uel per spiritum quendam tenuem, igneumque qui erumpebat alicubi ex ore antri cuiusdam, uel sedens in adyto super sedem aeneaem, habentem tres aut quatuor pedes, & deo dicatam & utrobique exponebat se [b viii] spiritui diuino. unde radio diuini ignis illustrabatur. Itaque aliquando ignis plurimus simul totus ex antro euolans, undique circumfunditur ei, repletque splendore diuino. Aliquando dum inhaeret sedi sacratae deo, per quam accommodatur deo. coaptatur stabili uaticinio dei. utrobique uero per haec sibylla fit tota dei · unde subito deus adest. sed interim separatus. existens alter praeter ignem & spiritum, sedemque propriam, & omnem eius loci apparatum, uel artificiosum, uel naturalem. Foemina quin etiam in brancis fatidica, uel sedet in axe uel manu tenet uirgam ab aliquo deo datam, uel pedes aut limbum tingit in aquam. uel ex aqua quadam uaporem haurit & his modis impletur splendore diuino. Deumque nacta uaticinatur. Nam ex his omnibus fit accommodata deo, quem extrinsecus accipit. Quod autem ex nulla uirtute corporea uel animali propria, uel locorum instrumentorum ue uaticinium fiat, sed ex praesentia dei uenientis extrinsecus patet ex eo quod ipsa sacerdos, antequam det oracula multa rite peragi sacrificia, obseruat sanctimoniam. lauatur · triduum prorsus abstinet cibo. habitat in secessu, iamque incipit paulatim illuminari mirificeque gaudere. Per quae patet prouocari deum extrinsecus ut adueniat & forinsecus aduenire. & prius quam sacerdos ad locum aquae ueniat, quodammodo inspirari & in ipso loco dum spiritus quidam ex aqua euolat fontis, constat aliud quiddam praeter haec esse deum separatum ab his omnibus. causamque loci, & fontis eiusmodi totiusque uaticinii. Virtus, quae inspirat nobis uaticinium, est absoluta a locis & temporibus. Alioquin non posset omnia simul loca temporaque exprimere. Si enim inseparabiliter inhaereat naturae locorum materiarumue, uel procedat secundum motum determinatum numero, non poterit, quae ubique semperue sunt, nec ipsa ubique, & semper aeque praenoscere. sin autem ab his fuerit absoluta. tanquam praestantioribus quae tempore fiunt. uel continentur loco, omnibus ubicunque sint aquae adest, & iis quae tempore fiunt undique simul adest, atque in uno simul comprehendit omnium ueritatem, propter essentiam eius separatam prorsus & omnia superantem. Vis diuina uaticinii origo est ubique tota & semper tota.
Ea uis non est a corpore neque ab animo corpori addicto, sed absolutis id est angelis deoque qui sunt ubique, uel saltem uis ipsa est. ubicumque est aliquis angelorum qui sunt ubique. Ipsaque ab omnibus, separa corporeis praesens omnibus. Non comprehensa loco uel corpore, uel anima, quae in aliqua specie particularium. fit addicta. sed haec ipsa fatidica deorum ptas[], & separata est ab omnibus, & ideo. tota simul ubique adest subito participare potentibus. illustrans forinsecus & omnia replens perque omnia elementa discurrens, nec relinquens animal aliquod, uel naturam cui pro capacitate sua non imprimat ex se aliquid conferens ad praesagium ipsa uero propterea implere se omnibus aeque potest quod pariter est ab omnibus absoluta. [b viii verso]
Porphyrius praeter uaticinia publice celebrata, commemorat aliquod priuatum, eorum scilicet qui profitentur per certos characteres se spiritus attracturos ad uaticinium, quod Iamblichus reprobat. quia cum totam religionem sanctimoniamque negligant soli consfisi characteribus, nequeunt ipsam alicuius dei, bonique numinis praesentiam adipisci ·
Qua soent uera uaticinia dari, sed in eo falluntur, quod per characteres quidem diis congruos, & intentionem animi, reportant imaginariam quandam a superis apparitionem exiguam, & obscuram. & quoniam interim snactimoniam negligunt, ueniunt sub malorum daemonum potestatem, qui mentiuntur, & fallunt, & quantuluncunque indiciorum apparitionum que a diis contigerit peruertunt, atque confundunt.
Sed qui ueram deorum praesentiam sortiuntur, praesagium reportant uerum & immutabile, quod a malis spiritibus deturbari non possit. Sicut enim ueninete sole tenebrae eius praesentiam substinere non possunt sed subito subter fugiunt, nihil solem impedientes. sic undique refulgente potestate deorum, quae replet omnia bonis. perturbatio omnis quae solet a spiritibus malis accidere nullum habet locum, sed repente disperditur. Bonis enim numinibus omnino praesentibus, mali spiritus euanescunt, neque mouere se ualent, neque splendorem abfuscare diuinum. Damnat eos, qui omnem contemplationem sanctimoniamque religiosam negligunt. solis confisi characteribus, quibus sperant se inclusuros substantiam ipsamalicuius dei, quo praesente uaticinentur. Horum quoque confidentiam Porphyrius improbabat. Qui etiam narrat praeter hos, esse alios in quibus phantasia aliquando concitatur. quando certa quaedam adhibuerint, & si alioquin in aliis mentes compotes sint, dum sunt phantasia furentes in sacris. Quando scilicet uel in tenebris latuerint, uel certa pocula biberint, uel cantibus, uel constructionibus quibusdam usi sint. Tunc ergo furentes imaginantur occulta, futuraque alii quidem in aqua uidentes, alii in muro, alii sub diuo idest sereno aere, alii in sole, alii in stelis aliis. Lumen hoc diuinum uenit in phantasiam proprie, ac siquid extra uidemus mirabile fit, per uisum phantasiae pedissequum.
Dii uel praesentia tantum sine medio mouent animum quotiens uolunt paratum scilicet uellumen aliquod ex se fundunt in aethererum animae uehiculum, quo imaginationes mouentur in phantasia, quales ipsi uolunt. & utrobique diuinitas nusquam includitur Cum adibentur praedicta uaticinio congrua, attentio quidem animi, & cogitatio animaduertit, quae fiunt, quando diuinum lumen non attingit proprie ad haec, scilicet ad [c i] rationales potentias, sed interim imaginatio furit alienata, quia supra morem humanum desuper incitatur. Tenent aliquando in tenebris hominem diuinandum. Nihil enim in eis obsistit uenturo lumini. Aliquonado tenent in lumine quando eum praeparant, ut maior fit ad lumen diuinum similitudo, & tunc accipitur illud in lumine solis, uel lunae. uel serenae noctis, uel in aqua propter diaphanon parata, uel in pariete sacris characteribus praeparato. hic enim propter soliditatem quod diuinitus semel accipitur diutius retinetur. Admouent praeterea quaedam cognata diis insinuandis, & exhibent diuinaturo potiones, & compositiones quasdam & cantilenas uel excantationes conuenientes ad praeparandum susceptaculum & adcommodandum praesentiam, apparentiamque deorum. scilicet et lumen[] eorum occultum alicubi pateat sensui, sed semper pro uoluntate deorum siue deducatur ex aethere, siue aere, uel sole, uel luna, uel alia sphaera coelesti. Quatenus placet diis qui liberi dant, & ut praecipui auctores, & mouent imaginationem, & per eam quandoque sensum in obiectis accomodatis, & aliquando eam per sensum, imagines magicae factae ex materia solida diutius uirtutem seruant. Superi dant dona paratis. non solum naturaliter, sed per intellectum & liberam uoluntatem ipsorum deorum. dii dant futurorum ostenta in aestis auibusque, & stellarum nouid prodigiis, ex quibus humana sagacitas coniicit euentus per proportionem signorum aduentus, ut ex casu auis auis casum uiri ex defectu membrorum in stis defectioni, exigue cadente deiectionem eorum. Dii imprimunt futurorum signa in rebus ministerio naturae uniuersalis & naturarum uel obsequio daemonum seruientium diis, & dominantium elementis animalibusque , similibusque cunctis, quae agunt facile pro uoluntate deorum. Et si symbolice declarant in signis uoluntatem dei, & futuros euentus, ut inquit heraclitus. Repraesentant interim opificii modum. Sicut enim per imagines firmas faciunt res, & euentus praesignant, sic & per noua stenta, & qualiacunque signa, / interim acuunt ex eadem causa, & occasione sagacitatem nostram.
Viscera in ostentis transmutantur contra naturam in animalibus ab anima eorum, & a daemone eis praesidente & a motu aeris. motuque coeli, praeter naturam & pro uoluntate deorum ad homines admonendos. Quod autem diuinitus fiat, patet, quia saepe non inueniantur in animalibus principalia quaedam membra ad uitam necessaria. Quae repente miraculo auferuntur. Cum necesse sit ea pauloante non defuisse.
In auguriis captandis aues miraculose mouentur ab anima sua, & daemone praeside motuque aeris, atque coeli. a quo coelo descendit uirtus per totum aerem conformans, & commouens illum ad de- [c i verso] orum sententiam. pro signis efficiendis. Sententiam dico ab initio praesignatam, atque decretam, sic aues saepe se ipsas praecipitant, uel allidunt uel aliter se necant dum ad significandum conferunt, quod non sponte faciunt, sed tractae diuinitus.
Flammae quaedam stellarum instar factae diuinitus. aliquando pro signis futurorum in aere facillimae fiunt ad nutum deorum coelestium accenso illic aere summo, qui ductu. formatuque facillimus est praesertim a diis, atque in ignem. descendunt interim in hunc aerem corporum coelestium influxus quidam, conducentes ad creandas, mouendasque stellas eiusmodi similes coelestibus lucae, uirtute motu.
Mundanum animal est adeo secum unitum, ut membra eius compatiantur inuicem, commoueanturque etiam quae remota inter se uidentur, quasi sint proxima, tanquam eiusdem animalis membra. Atque haec unio, & compassio confert diis ad exhibenda signa hominibus, primo per coelum, subinde per aerem.
Dii non immediate, sed per media instrumenta scilicet daemones, animas, naturas & omnia hinc dependentia faciunt hominibus signa exordientes secundum principium unum. Et inde diffundentes deinceps motionem ab ipsis descendentem, quocunque uolunt ipsi. Ideoque sine habitudine & cohordinatione [!] eorum ad generabilia, regunt eiusmodi singula & sicut in opificio, & prouidentia, ita in exhibendis signis non deflectitur eorum, intellectus ad nostra, sed dum ille in se permanet, signa omnia uaticiniumque conuertit ad se · eaque animaduertit a se ipso procerede
Vates omnes confitentur, per deos uel daemones uaticinium nancisci, quia nequeant futura uidere, nisi qui sint causae & domini futurorum. Per quos & alii uideant ·
Porphyrius admiratur quod dii adeo inseruiant hominibus, ut uates aliqui e~t[] per farinam uaticinentur. Respondet Iamblichus deos non obsequio id praestare suo, sed excessu potentatis [] et bonitatis. & causam omnia in se continente, dum in seipsis manent absque conuersione ad subdita, eis pro gradu praeparationis dona & signa largiri. sicut sol diaphanis, oculisque lumen. Atque hoc calorem. Quia uidemus homines subiecta curare conuersione quadam ad opera & distractione ad diuersa, & distrahi a seipsis, & laborare, ideo similiter suspicamur prouidere deos. qui contra, quatenus ad se conuertuntur, unamque sui formam, quae est inferiorum causa, eatenus agunt, mouent regunt omnia, non distracti per diuersa, sed ab uno principio nutuque simplici uibrantes cuncta, sussessione qaedam[] independentia, neque ipsi ad subiecta flectuntur. sed statu & plenissime sua reddunt sibi cuncta similia. Deus diuersos suppeditat uaticinii modos. non quidem distractus ipse, sed indiuiduo nutu formaque simlici suggerit omnes, & diuersis temporibus suggerit diuersos, non ipse per tempora uarius, sed aeterno eodemque mentis, & uoluntatis ictu omnes inspirat quamuis hi temporibus uariis explicen- [c ii] tur, neque in ostentis continetur distrahiturue, sed in una sui forma complectens omnia signa ex ea exprimit in e ipso consistens, dum uno uoluntatis actu omnia tradit.
Tanta est exuberantia prouidentiae ad ostendenda nobis signa, ut tiam in calculis, uirgis, lignis, lapidibus, frumento, farina, indicia praebeat futurorum, ubi mirabiliter inanimatis animam immobilibus motum, ratione carentitibus [!] intelligentiam quandam praestare uidetur, quasi haec cognoscere uideantur, ubi nobis futura portendunt. Et sicut deus saepe per fauos homines loquitur sapientiam declarans non hominem ibi loqui, sed deum, sic per uilissima quaeque portendit futura, his ipse admodum supereminens, & per omnia nostrum instruens intellectum. Deus per infima quaeque cognitione carentia patefacit quaedam cognitione superiora ubi testatur se longe supereminere naturam. Qui dum diuersa porrigit signa non coercetur in eis, neque per illa distrahitur, sed stans in una indiuiduaque sui forma comprehendit illic omnia signa: & illinc unico simplicique nutu explicat omnia, praebetque nobis argumenta passim praeteritorum. praesentium. futurorum.

Non fit in sacris opus alicuius efficacie, nisi per potentiam immo & praesentiam numinis alicuius.

[i] N religione non potest fieri opus ullum alicuius mirabilis efficaciae, nisi adsit illic superorum aliquis spectator operis, & impletor. Opera quidem absoluta ducunt dii, media angeli, tertia daemones. Natura quidem humana nec rationem quidem orationemue de diis suscipere potest, sine diis nedum diuina opera facere ualeat sine illis. Est enim imbecillis & hebes usque adeo ut nullum nullitatis suae remedium habeat, nisi quandam diuini luminis. portionem desuper accedentem, sine qua nihil a nobis fit diuinum.
Sicut falluntur qui confidunt ex inanimatis animam, & ex amentibus facere mentem, ita qui ex rebus non diuinis diuina facere, &sine diis propria deorum opera, qualia sunt uaticinia, & miracula, & similia, ut apparitiones, & expiationes.

Numina inuocata, nobis adsunt, non coacta sed uolentia.

c Onfessum est efficacia religionis opera perfici praesentia deorum, angelorum, daemonum. Porphyrius quidem suspicatur numina [c ii verso] ad haec trahi quadam inuocationis necessitate. Iamblichus negat necessitatem inferri uel ab homine, uel a mundo numinibus, quae cun sint immaterialia non suscipiunt ordinem aduentitium aliunde. Item inuocatio & operatio sacra, admouet quidem sacerdotes ad numina assimilatione, & familiaritate quadam non uolentia secerdotibus illata, ne dum numinibus inferatur. deus omnisque chorus numinum deo coniunctus est supra omnem necessitatem extrinsecus uenientem.
Vaticinium perficitur, dum sacerdos operatur sacra, neque tunc passio cadit in sacerdotem uel in indiuinantem quando diuinitus inspirantur, Multo minus in numina, quae non illabuntur in animos, nisi uacuos passione.
Neque dicendum est fatidicum animum esse instrumentum medium, & efficax diuinorum. sacerdotem uero inuocantem esse uelut causam efficacem operum diuinorum. Immo deus est omnia, potest omnia. implet omnia semetipso · humana uero natura nullam in his efficaciam habet. Est enim ad diuinnitatem ludus, deridemus eos, qui dicunt deum sorte quadam aliquibus adesse potentia figurae coelestis in genesi. Non enim decet ingenitos & uniuersales causas mancipari alicui per generationem eiusue periodum, & per cuasas alienas. Quidam cum & nollent curis honerare deum, & non perciperent modum aliquem opificii prouidentiae que praeter eum, qui sollicitudine fit humana, negauerunt deos facere atque prouidere. similiter negarent deos interesse uaticiniis, & miraculis, qui non uiderent modum exellentem, quo dii adsunt sine labore & mutatione sui. modus autem per haec omnia diis proprius eisdem duntaxat est notus.
Porphyrius ait opera diuina qualia sunt uaticinia,& miracula esse aliquando passiones quasdam animae ex paruis scintilis excitatas & animam sua uirtute posse haec imaginari. loqui. facere. Iamblichus dicit opus diuinum neque fortuito fieri cum sit ordinatum, neque ab homnine longe inferiore. Oportere enim diuinum opus a diuinitate fieri. omnia igitur opera diuinitati similia non ab humnana, sed diuina pululare natura.

Opera miraculorum & prophetiae non fiunt aliqua uirtute stellarum corporis animae, sed mera & ibera potestate dei.

a Nima humana & una specie comprehensa est & a caduco corpore nimium obumbrata. Ideo nullam habet ad diuinum opus potentia efficacem. si quando uero uidemur tale aliquid quodammo- [c iii] do posse. solum id agimus illustratione diuina desuper influente, per quam & actionis diuinae uidemur esse participes. si opera diuina fierent ab anima ipsa natura animae, & uirtute propria anima uirtuti & prudentiae comps uel etiam omnis anima talia faceret · Nunc uero nec omnis anima facit, & quae perfecta uidetur anima, ad diuina ad huc est imperfecta. Non igitur anima, sed diuinitas ipsa causa est operum diuinorum. Alioquin non esset nobis ad haec religio necessaria, sed absque deroum cultu compotes essemus operum diuinorum, si haec ipsa animae fierent potestate. Denique si anima sua potestate diuina pageret, uel omnis anima faceret, uel quae haberet uirtutem & perfectionem animae propriam scilicet scientiam, artem, prudentiam, mores, qui per prudentiam qcquiruntur. Nunc autem non tales haec faciunt, sed concitarit quidam potius & abstracti. Tria proposuerat Porphyrius de diuinis operibus. Primum, ad haec animam esse causam instrumentalem, secundum, animam quandoque esse causam principalem. Tertium, animam posse ita esse ex aequo conca~m[] ut ex ea, spirituque diuino. Tertia qaedam species substantiae, uel subsistentiae fiat. Iamblichus dicit quando unum aliquid fit ex pluribus illa plura & esse cognata & mutabilia, ex eo quod sunt in aliud sic commisceri in unum quitum quatuor elementa. & animal plures in unam totam, forte uegetalem, sensualem, motiuam, in nobis concedere intellectuali & in eius actum redigi, uel forte ex illis omnibus harmoniam uialem in corpore resultare, uel forte animas in patria conspirare in unam ideam omnium animarum. diuinitas uero uelut a cunctis exempla nn coit in unum. Tertium cum anima praesertim e suo statu iam lapsa, & quia diuinitas uelut longe diuersa non cadit in misturam. Et quonaim immutabilis non commutatur in aliud commune duobus. Prius quidem dictum fuerat scintillis exiguis suscitari in anima species diuinas, esto, sed hae non traducerentur ad species simpliciter diuinas, si corporales, & naturales essent. nunc denique ubi dicitur animam cum diuinitate in unum terium congredi, aequatur anima deo, & conceditru, deum ibi ita mutari accipereque ab anima, sicut mutari animam & aliquid a deo suscipere. Quod est absurdum, praesertim quia hinc admittitur quod dii elementorum instar coibunt in effectibus suis in unam formam temporaliter factam & ex sempiternis, & in re temporali continebuntur.
Quando dicitur ex anima & deo uel ex diis inuicem unum aliquid fieri temporale. Quaerimus utrum praeter congredientia resultet aliquid nec ne, si non resultat [c iii verso] tunc non fiet uera unio, neque uere unum sicut neque in artificio sola arte pendente si resultat res sempiterne e suo statu cadent ut fiat aliquid temporale. Nisi enim mutentur, tertiumnon resultat, omnino uero absurdum est hoc ipsum quod generatione quadam fit temporali ponere sempiternum. neque tamen decet ponere temporale, ne sempiterna seruiant temporali. Nec decet ponere hoc esse solubile, utrinque factum ex sempiternis. Et tamen per nouam generationem uidetur esse solubile. Illa igitur opinio est absurda.
Porphyrius ait, animam quandoque generare potestatem, essentiamque daemonicam imaginantem futura, per motiones eiusmodi. Generare inquam, dum conducit in unum materias quasdam habentes in se uires eiusmodi, praecipue uero materias acceptas ex animantibus. Iamblichus negat generari daemones & corrumpi. Negat enim ab anima ex uiribus corporeis generari daemones, corporibus animaque superiores. Negat & actines animae particularis clausaeque in corpore procedere in essentias, in se extra animam subsistentes. Negat uires corporum, materiae prorsus addictas, solui ab eis ad daemones generandos.
Praeterea quaerit quae nam sit potestas, quae uires materiales a meteriis soluit. rursumque conflat in unum ad daemonem generandum. ubi uidetur potestas haec esse daemonica, atque ita existere daemon etiam antequam generetur.
Non potest ex rebus carentibus anima, uaticitioque generari anima, praesertim fatidica. Nequit ex deteriori praestantius procreari. Nequit essentia ulla, substantiaque constitui, ex motionibus animae, uiribusque corporeis, quae nec substantiae sunt neque esentiae. Item nullum eorum quae per generationem seminantur, maius aliquid habet quam quod ei traditur a causa principaliter generante. Cum ergo, nec corpus, nec anima per se habeat uaticinium. non potest anima ex suis motibus, atque corporibus uaticinantem daemonem procreare. Dicet forsan aliquis non generari a nobis daemones sed eos animantibus ordine praesidere, itaque quando materiae ex animalibus huic daemoni commendatis, opportune adhibentur huc daemonem quasi comparientem ad talia ferri. Iamblichus ait, daemones qui usque adeo compatiantur uera uaticinari non posse. Verum nanque uaticinium non esse naturae passibilis & aliquo corpore, loco tempore clausae, sed ab his omnibus absolutae, ut queat quocunque in loco uel tempore facta, pariter simpliciter prospicere. [c iiii]

De somniis diuinis & humanis.

p Orphyrius praesagia somniorum partim esse ex nobis, partim ab extrinseco. Iamblichus ait solum extrinsecus aduenire. Quia saepe studemus, agimusque non nulla ad hoc praesagium aucupandum. Neque tamen datur. & saepe id non quaerentibus datur. Quod si somnialis effectibus esset ex nostra natura, arbitrioque humano: nobis ad hoc prouidentibus eueniret. Mittitur autem a diis pro eorum arbitio, scilicet quando, & quomodo uolunt, benignitate quadam demonstrare futurum. Idem declarat Orphicus hymnus.
Porphyrius ait, uaticinii causam, esse quandam animi passionem. Iamblichus negat dicens passionem esse suapte[] natura instabilem inordinatamque, atque perturbatam. Vaticinium uero esse debere stabile prorsus & ordinatum. Ideoque non posse in passione uersari. Item quando anima prudens est, & constans, agitque secundum uires eius praestantiores, scilicet intellectuales, rationalesque, futura non prospicit. Quomodo igitur haec assequetur quando patitur secundum inordinatos motus, atque perturbatos.
Item passio nihil habet proprium ad entium ueritatisque contemplationem sed affert impedimentum. Praeterea si res ipsae in mundo essent passionibus constitutae passio similitudine quadam has attingeret. Cum uero rationibus speciebusque constitutae sint, & agantur. certe alia quaedam praenotio est ab omnibus pasionibus aliena. Rursum passio praesentia tantum sentit. Cum igitur uaticinium futurum, etiam assequatur, non uersatur in passione.
Porphyrius ait, uaticinium esse passionem quandam phantasiae subortam, uel ex cogitationibus nostris, uel instinctu corporalis in nobis naturae uel similiter incidentem, ut & phreneticis contingit uaticinari. Ad hoc autem adhibet signa, et in statu uaticinii agit quidem imaginatio uehementer. sensus autem interim occupantur, & cohibentur. Item et non omnes sed iuuenes simplicioresque ad hoc idonei sunt.
Iamblichus ait, occupationem sensuum esse signum, et phantasma tunc nullum est humanum. Vapores adhiberi ad efficiendam cum deo congruitatem, non ad afficiendam spectantis animam. Inuocationes non excitare, uel cogitationes, uel corporeas passiones in nobis. Nam nobis incognitae sunt, soli deo qui inuocatur cognitae. solos simpliciores esse expositos diuino spiritui extrinsecus uenienti.
Quod Porphyrius ait, uaticinium esse passionem phantasiae talem, qualis, accidit melancholicis, & desipientibus saepe fatidicis, abuti [c iiii verso] tur diuino uaticinii munere, dum alienationem diuinitus factam in melius comparat alienationi a morbis ebrietate, rabie indeterius accidenti. alienatio animi ex passionibus nostris, accidens infra humanum statum deiicit animum, sed a deo facta attollit hominem super hominem, deoque coniungit. Illa reddit instabilem, & in materiam prorsus immergit, haec constantem ordinisque compotem & a materia soluit.
Nullo modo dicendum, afflationem diuinam habere aliquod simile cum alienationem facta ab humoribus ebrietate, rabieae. Nam haec a deo supra quam cogitari possit distantia sunt. tantudnem ergo distat insania eiusmodi ab inspiratione diuina, nihil igitur habent simile uel commune.
Alienatio a causis facta corporeis, est animi deprauatio ex debilitate contingens. Facta uero diuinitus est salus animae contingens ex plenitudine potestatis. In illa quidem dum animo suas operationes aggreditur, eas edit peruersas, atque turbulentas[.] In hac autem dum sedundum propriam uitam intelligentiamque uacat superiori se exponit utendam. Denique quanto distant diuina b infimis naturalibus tanto illorum actiones effectusque ab effectibus naturalium. Alienatio itaque inducta diuinitus nihil habet simile cum ea quae fit humanitus. Cum igitur illam cogitas, separata prorsus ab illa omnes huius defectus accidentia omnia.
Quin etiam quando sobrietatem uigilantiamque sacram acceptam diuinitus meditaris, noli cum sobrietate hominum copmarare. Et utrobique ab imaginationibus diuinitus adhibitis animo uemoue quicquid ullo modo simile est imaginationibus ullis, quas humores, similesque causae suscitant. Item ambiguum hominis statum inter sobrium animum, aliena[r]umque [streifen im druck] medium, ne similem putes statui animi sacri, uno intuitu spectantis deum, nec certissimos intuitus diuinorum similes esse credas, imaginationibus arte uenefica suscitatis. Nam quae fascinati imaginamur praeter imaginamenta nullam habent actionis, & essentiae ueritatem. Eiusmodi nanque magicae finis est non facere simpliciter aliquid, sed usque ad apparendum imaginamenta porrigere.
Non est putandum diuinum uatem incidere in ueritatem casu sicut insani solent aliquinado, nec etiam passione quadam naturali, sicut & animalia solent pati saepe a partibus uiribusque quibusdam mundi futurum aliquid incohantibus, & iam in aere quodammodo facientibus prius quam in terra. Atque ita patiendo nonnuquam[!] futuras praesentiunt terrae concussiones, atque procellas, praeserterim animalia quae uel facile patiuntur, uel acute persentiunt. Praenotio enim uel casu uel eiusmodi passione proueniens, rara fit inordinata, non continuata, prorsus obscura. Vaticinium uero diuinum uniuersi ordinem co[n]tinuata [c iv] & firma connexaque conspicit ratione.
Si qua nobis innata sit facultas ad futurum percipiendum on est propterea uaticinium. haec enim nec semper, sed aliquando ueridica est, nec in omnibus, sed quibusdam. uaticinium uero, & semper, & in omnibus est ueridicum. Item prenotio arte facta ex signis aucupatur futurum non omnino fidelibus, quia non semper sibi coniunctum habent euentum. sed diuina prouidentia factum effectus a causis conspicit, intuitu firmo presentique & prorsus continuato connectens omnia mutabilia temporaliaque & inter se distantia, futura anticipans ut presentia. Dicet aliquis posse praenuntiari futurm, ex quatuor donis simul iunctis scilicet ex certa hominis natura, & ex arte huic adibita, & ex communi rerum inter se compassione tanquam animalis eiusdem partium, atque ex ea corporum dispositione, qua alia aliis indici subministrent, sed re uera quando his concurrentibus indicia manifeste percipiuntur, habet & haec perceptio aliq[]d simile uaticinio, & uniuersum uestigia uaticinii habet ubique, sed non ubique clara. Tam etsi sicut imago ipsius boni in omnibus deum praefert, sic in cunctis est uestigium aliquod uaticinii.
Neque tamen uaticinii species una diuina. immista, definienda est per simulacra eius in generationem demissa & multo minus per imaginamenta dlirantium. haec enim omnia falacia sunt.
Vaticinium ipsum definiendum est per unam rationem ordinemque unum, & unam speciem diuinam unamque intelligibilem. & immutabilem ueritatem contra uero omnis perceptio mutabilis inde segreganda uelut idefinita, & deis diuinisque nullo modo conueniens. quando fit a nobis aliquod opus nobis naturale, certe ad hoc sunt ab initio tributo semina & praeparamenta ab ipsa natura, quae est operis eiusm[o]di causa. Nulla ergo sunt data praeparamenta seminaque a natura, uel communi, uel humana ad uaticinium illud, quod est supra naturam consuetudinemque humanam. natura enim & intelligentia caret. nec est praecipuus auctor eorum quae fiunt, praesertim quatenus in nobis est natura, sed uaticinium plusquam intellectuale est, & causas attingit euentuum, & uno subitoque intuitu complectitur ordinem uniuersi opus eiusmodi, dei proprium est agentis hoc in nobis, nobis tunc a propria actione uacantibus.
Praesagium si quod nobis incidit instinctu naturae uel arte pagitur, po~t[potest] utique in nostra natura praeparationem aptitudinemque he~re [habere], sed hoc praesagium ualde angustum est & obscurum, & magis minusue suscipit · uaticinium uero diuinum amplissimum est, & certum, & unum stabilemque idest summum ubique gradum possidet. Ideo nequit fuisse nobis inditum a natura.
Porphyrius [c v verso] coniectabat affectionem quandam nostrae naturae uel corporalem, uel animalem ad uaticinium conferre praecipue, ex eo quod qui aduocabant in hominem uaticinium, gestabant lapillos quodam atque herba, ligabantque nodos sacros, iterumque ligata soluebant. mutabant quoque proposita in eis, qui talia ab illis acceperant, & ex malismeliora reddebant. Sed Iamblichus obseruationes effectusque eiusmodi retorquet in coniecturam. quod inspiratio uaticinii forinsecus desuperque proueniat. Talia enim certis numinibus consentanea cum adhibentur nobis ad eorum inspirationem suscipiendam nos accomodant. Porphyrius ait, non esse contemnendam artem quae ex certis uaporibus ad ignem sub opportunis stellarum influxibus facit deorum idola in aere protinus apparentia, similia quodammodo diis, & habentia similem aliquam efficaciam. Iamblichus ait, haec idola paruipendi a sacerdotibus, qui ueras deorum species peruideru[n]t. neque posse excellens aliquod bonum reperiri in eo quod pululat ex materia formisque in ea. formarumque eiusmodi uiribus, & arte simul humana. Nam quod fit ab homine est deterius homine, & quod fit ita, ut idolum est adumbratio quaedam apparens potiusquam existens, ac dum fit protinus euanescens, nequae fit arte opificia, quae ueras essentias fabricat, sed imitatoria potius quae essentiarum reddit imagines.
Profecto deus mundi opifex non per coelestes motus non particularem materiam non per potentias ita diuisas fabricat omnia, sed intelligentiis uoluntatibusque & immaterialibus speciebus, ac per animam sempiternam super mundanam, simul atque mundanam mundos efficit.
Factor quidem eiusmodi idolorum dicitur per stellas efficere non tamen eo modo per ipsas efficit stellas quo forte uidetur. cum enim innumerae sint in diis coelestibus uires, omnium infima est potentia naturalis.
In ipsa potentia deorum coelestium naturali sunt rationes, tum seminales id est formarum generatiuae tum aliae quaedam immobiles seminalibus praecedentes ibidem id est cohordinatiuae formarum. utrarumque igitur rationum acutoritas generationem uniuersam praecedit, post eas sunt in coproribus coelestibus, qualitates, uire, motus, atque ex eis defluxus dominantes sub rationibus toti rerum mundanarum exordinationi. infima uero potestas coelestium, quas dixi uirum generationem terrenorum ducit.
Multae artes, ut medicina gymnastica, agricultura, quaecumque uidelicet in operatione sua communicant cum operatione naturae utuntur qualitatibus uiribusque per defluxus coelestes ad inferiora traiectis, atqui & idoloficus ipse trahit a coelestibus defluxibus portionem aliquam genitalem quamuis exiguam. atque debilem. Non enim utitur ipsis coelorum motibus aut [c vi] uiribus ipsis quae illis insunt, aut uiribus quae naturaliter fundantur circa coelestes motus, nec potst eas attingere, sed occupatur circa uires quasdam quae ab illorum natura ad ultimum defluxerunt prolapsae ad infimum mundi locum. Vtitur quidem is arte quadam, sed non pia atque deifica. hae quidem infimae coelestium uires conspirantes, circa materiam quandam particularem. possunt eam transmutare, transfigurare, transformare, alias aliter. Iam uero, & transpositionem ab aliis in alia suscipiunt potentiarum earum quae particularibus insunt.
Quando aliquis eiusmodi fabricat idola ex multis materiis & sub coelestibus influxibus, tunc uarietas illinc quidem coelestium actionum hinc uero potentiarum materialium congrefata, facit quidem aliquid, Sed actio haec longe degeneratnon solum ab opicicio diuino. sed est[] ab effectione naturali. Natura enim & uno simul tenore & actione simplici proprium peragit opus.
Haec igitur idolorum fabrica est artificiosa commistio circa defluxum coelestium ultimum, & circa illa quae ad postremum a coelesti natura mouentur atque recedunt.
Homo cum sit melior, & ex melioribus procreatus non debet idolis fabricandis incumbere · Quae non sunt animata, sed ostentamento quodam uitae sunt inflata. Nec intima ueraque, sed externa fictaque harmonia continentur prorsus ad breue mansura, nec habent uerum aliquid & legitimum cum sint arte solum humana conficta. Soum uero quod simplex & uniforme est actionis uel compositionis in eis praeualet. Ideoque ualde deficiunt, quoniam ex qualitatibus longe diuersis contrariisque coongesta sunt, neque potentiam aliquam perfectam habent. Quoniam eiusmodi defluxuum multitudo e multis captatur, & in aduentitium aliquid commiscetur exile penitus, & infirmum, Nec stabilitatem ullam habent haec idola, immo uelocius quam quae apparent in speculis euanescunt. Quondo enim admouetur subfumigatio uaporibus exalantibus, protinus componuntur, at cum per totum aerem fumus uaporque se fundit, subito dissoluuntur.
Prodigiorum eiusmodi fabrica idolaris est omnino contemplatore ueritatis indigna. qui enim haec machinatur, siue eorum utilitatem agnoscens, delectatur tamen, similis illis euadit, siue colat ut deos, peccati reus est factu dictuque nefandi nec lux ulla in animam diuina subrutilat, circa tenebrosa idolorum phantasmata occupatam. Porphyrius ait idolorum factores in fabrica obseruare coelestium cursum dicentes quo potissimum coelestium curren- [c vi verso] te, & cum quo uel quibus concurrente uaticinia uera prouenient aut falsa.
Item quae ibi fiunt. utrum significatiua sint effectiua ue uel contra significationis efficacie uacua. Quamuis ex materiis electis idola construant obseruatione syderum, nihil tamen haec inde habent in se diuinum.
Nam materiae quae hic mouentur coelitus in generatione sunt postremae, atque ad ultimos e coelo defluxus compatiuntur. Quae enim tam facile permutentur eiusmodi phantasmata, ut ad minimum nutum uel inertia sint, uel contra scilicet fatidica siue significatiua, siue effecctiua [!]. certo passio tam facilis & mutabilitas adeo uelox declarat, ea diuinae potentiae nihil habere, non sunt in materiis ullae potentiae quae sint elementa daemonum, neque hi possunt ex particularibus corporibus generari, immo ab eis haec generantur atque custodiuntur. Neque potest homo suis machinis formas ipsas daemonum procreare. immo nos secundum corpus a daemonibus formati sumus: Non est putandum ex elementorum coitu confluere aliquam multitudinem siue compositionem in se propriam daemonibus uim habentem: Nam ipse daemon simpliciter uniformiterque & in se consistens, in unum diuersa congregat elementa, atque ex eis composita generat, & quicquid inest perseuerantiae ipse largitur neque decet idola daemones apellare.
Nam & aliud est idolorum auctor. aliud daemon magnus dux daemonum, ipsaque substantia daemonum diuersa est a phantasmatis idolorum. quibus & tu Porphyri confiteris, neque deum neque daemonem aliquim deorsum trahi. Igitur haec idolorum fabrica. cum dei daemonisque sit expers, neque uaticinium neque sacrum opus aliquod affert.

Caldaeorum misteria de sacerdotio, Deo. daemonibus bonis & malis.

P Orphyrius commemorat opinionem dicentium omnia uaticinia nobis a daemonibus malis infundi. Quorum natura sit subdola omniformisque atque uersatilis. qui deos & sublimes daemones & animas defunctorum simulent, & hac fallacia nobis occurrente praesagia praebeant, horum opinionem Porphyrius & si non probat commemorat tamen de hac quoque egyptium consulens. Iamblichus hoc quoque damnat inter sacra commemorare prophana. atque subinde narrat mysteria quae audiuit aegyptius a prophetis caldaeorum talia. Dii uera bona dant [c vii] bonis per sacrificia expiatis, quibus cum & uersantur, suoque splendore tenebrosos inde spiritus arcent. Mali enim spiritus intrante deorum lumine uelut sole tanquam tenebrae subterfugiunt, neque turbare ulterius pium sacrificatorem possunt, omni prauitate & peruersitate passioneque liberum. Qui uero pernitiosi sunt & interim contra riturs ordinemque sacrorum sacra insolenter inuadunt, hi sane propter actionis infirmitatem potentiaeque defectum deos assequi nequeunt. Sed propter inquinamenta quaedam, tum a diis arcentur, tum daemonibus malis accommodantur, quorum flatu prorsus implentur pessimo, pessimique illinc euadunt praefani scilicet atque dissoluti pariter & iniqui, desiderio dissimili diis atque in omnibus simillimi daemonibus improbis quibus cum uersantur assidue.
Hi igitur passionibus & prauitate pleni per ipsam cognationem malos ad se trahunt spiritus quibus mox occupati, ad omnem iniquitatem inde iterum incitantur, ubi alter alterum ad hoc ipsum uicissim adiuuat & corroborat. sicut circulus aliquis principium cum sine coaptans. reddensque aequalem eodem pcto uicissitudinem hucusque caldei.
Quando prophani contra ritus tractant sacra frustratur euentus. nam & pro diis aliis alii celebrantur: & pro bonis spiritibus insinuantur mali. horum ergo errata non debent ubi de legitimis sacris agitur commemorari, neque quae accidunt illis pro lege putari: sicut sacrilegium diuino cultui contrarium est, ita malis daemonibus intemperantiae auctoribus fallacibusque occupati[] contrarii sunt legitimis sacerdotibus, a quibus procul abest spiritus omnis iniquus & prauitas atque passio, adest uero bonorum praesentia numinum, atque desuper ab igne diuino ueritate replentur.
His ergo mali spiritus impedimenti nihil afferunt ad animae bona. nec inde suggeritur superbiae fumus, uel adulatio mollis, neque subfumigatione falluntur neque ui ulla turbantur.
Sed haec omnia mala, tunc boni praesentia numinis, uelut fulguris ictu percussa disperduntur statim & eua[n]escunt, Talibus ergo ueridicum prouenit uaticinium, cum quo nulla ex parte aliud est conferendum, cui rite studendum est: ea qua diximus sanctimonia ·
Hac enim ratione duntaxat acquiritur. & in uaticinando ueritas inconcussa & in anima uirtus penitus absoluta. quibus sane duobus sacerdos ad ignem ascendit intelligibilem. quod tanquam finis omni praesagio sacrificioque debet esse propositum. temere nimium o Porphyri, ubi de diuino agitur uaticinio opinionem eorum commemorandam existimasti, qui om- [c vii verso] ne praesagium arbitrantur a malo daemone tribui. hi nanque in tenebris ab initio semperque uersati, nec uerum a falso discernere possunt. neque principia quibus haec adueniunt intelligere.

Inuocationes & imperia hominum aduersum spiritus.

P Orphyrius dubitat quare spiritus tum suppliciter inuocamus tanquam nobis superiores, tum quasi cogimus imperando tanquam inferiores. Iamblichus ita distinguit. Dii quidem: & omnes nostra natura superiores plenitudine bonitatis: & uoluntate bonorum & benignitate quandam dignis animas conuenientia tribuunt. Deligunt religiosos tanquam genituras suas & alumnos, atque discipulos, & laborantium miscerentur. sunt praeterea media quaedam genera numinum, qui ephori praesidesque sunt discretionis atque iudicii consulunt quae facere deceat, quae declinare. ad iusta quidem adiuuant. reuocant ab iniustis, & saepe in homines iniquos iniurias. quas inferre conantur iuste retorquent. ut quae agere moliebantur, patiantur ipsi. Est rursum aliud genus spirituum nobis circumstantium indiscretum & inconsideraturm. quod unam numero potentiam est sortitum propter ipsam a singulis uniuersi partibus distributionem. Vnde unum uni tantum operi est addictum. sicut enim gladius solum diuidit, nec aliud afficit. sic spirituum in mundo distributorum propter ipsam partibilem naturae necessitatem. hic quidem solum diuidit. Ille uero solum colligit quae fiunt atque generantru. quidam igitur occulti spiritus alium aliam sortiti potentiam illud tantum singuli ad quod ordinati sunt, peragunt.
Si quis igitur accipiens illa quae ordine distributo ad totum conferunt deflexerit aliorsum. & aliquid quasi praeuaricando transegerit: hoc ipsum quod fit sequitur ne ipsius male utentis est damnum. sed redeamus ad quaestionem.
Vt ad quaestionem respondeam iussa & imperia uiolenta diriguntur ad spiritus: nec utentes propria ratione[], nec iudicii discretionisque principium possidentes.
Cum enim cogitatio nostra habeat ratiocinandi naturam. atque discernendi, qua res conditione se habent multas quoque in se uitae potentias complectatur. spiritibus imperare solet non utentibus ratione: & ad unam duntaxat actionem determinatis. Inuocat eos igitur tanquam superiores. quoniam ab uniuerso mundo nos continente quae ad tota conferunt trahere conatur circa quaedam quae in particularibus diuiduisque continentur. Imperat rursum tanquam inferioribus · quia natura nostra intellectualis praestantior est quam intellectu carens, & si illa latiorem in mundo [c viii] habeat actionem.
Item duplex est in sacerdote figrua, siue praetesta, una quidem humana, altera uero diuina. quam ex sacramentis induit in quibus latet diuina potestas, sursum ad diuinitatem animum eleuans deoque coniungens.
Ideoque figuram diuinam adhibens animo, quam indutus potest sub praetestu dei: tanquam superior eiusmodi spiritibus imperare. tam & si tanquam homo rogare solet inuocans eos eatenus superiores quatenus ab uniuerso inuocat potestates. Sed ita uerius soluimus quaestionem, communio quaedam consentientis beneuolentiae & complexio indissolubilis unitatis omnem sacrorum expeditionem continet, ut haec effectio sit diuina & excedens omnem expeditionis humanae modum.
Ideoque hunc omnem illinc auferre debemus. Non igitur sacerdos numerum accersit uel ut absens,